Baskı Beton Teknik Şartnamesi

Madde 1 — Kapsam ve Amaç

Bu şartname; villa bahçesi, teras, havuz kenarı, yürüyüş yolu, otopark ve peyzaj projelerinde dekoratif zemin kaplaması olarak uygulanan baskı beton (desenli/damgalı beton) sistemlerinin zemin hazırlığı, beton karışımı, renkli yüzey sertleştirici, desen baskı tekniği, derz, kür, cila ve kalite kontrol esaslarını kapsar.

Bu doküman; taşıyıcı/endüstriyel saha betonu uygulamalarını kapsamaz (bkz. ForumCAD Saha Betonu Teknik Şartnamesi); baskı beton yalnızca dekoratif ve hafif-orta trafik yüklü zeminlerde kullanılır.

Madde 2 — Tanımlar ve Kısaltmalar

Terim	Açıklama
Renkli Yüzey Sertleştirici	Taze beton yüzeyine serpilip perdahlanan, renk ve aşınma direnci veren toz esaslı malzeme
Kalıp Ayırıcı (Release Agent)	Desenli kalıbın betona yapışmasını önleyen, genellikle antik/patine etkisi de veren toz malzeme
Desenli Kalıp (Stamp Mat)	Poliüretan esaslı, taş/tuğla/ahşap doku deseni basan baskı elemanı
Cila (Sealer)	Yüzeyi koruyan, rengi canlandıran ve UV/leke direnci sağlayan koruyucu son kat
Ano	Derzlerle sınırlandırılmış, tek seferde dökülen beton bölümü

Madde 3 — Uygulanacak Standart ve Yönetmelikler

Standart / Yönetmelik	Konu
TS EN 206	Beton — özellik, performans, üretim ve uygunluk esasları
TS 13515	TS EN 206'nın Türkiye'ye uyarlanmış ulusal tamamlayıcı standardı
TS EN 12350-2	Taze beton — çökme (slamp) deneyi
TS EN 12390-3	Sertleşmiş beton — basınç dayanımı deneyi
TS EN 12390-9	Sertleşmiş beton — donma-çözünme direnci deneyi
TS 1900-1/2	Zemin sınıflandırması, laboratuvar ve arazi deneyleri
TS EN 1504	Beton yapılar için koruma ve tamir ürünleri/sistemleri (cila/sealer referansı)

Madde 4 — Zemin Hazırlığı ve Alt Temel

• Bitkisel toprak, moloz ve organik atıklar tamamen sıyrılır; zemin taşıma gücü uygunluğu kontrol edilir.
• Alt dolgu minimum 15-20 cm kalınlığında granüler malzeme ile serilir ve sıkıştırılır (hafif-orta trafik yükü için; ağır trafik beklenen alanlarda ForumCAD Saha Betonu Teknik Şartnamesi esas alınır).
• Zemin üzerine, alttan gelecek nemin beton priz sürecini ve sertleştirici yapışmasını etkilemesini önlemek amacıyla minimum 0,20 mm kalınlığında polietilen buhar kesici film serilir.
• Drenaj eğimleri (tipik minimum %1-2) döküm öncesi nivo ile kontrol edilir.

Havuz kenarı ve teras uygulamalarında su yalıtımı/drenaj: Yapısal su yalıtımı gerektiren havuz çevresi, teras veya bodrum üstü uygulamalarda, beton altına ayrıca yapısal su yalıtım membranı ve üzerine koruma/drenaj tabakası (drenaj plakası veya granüler drenaj) uygulanır. Ano derzlerinde su geçişini önlemek amacıyla derz su tutucu bant (waterstop) kullanılması, özellikle havuz suyu ile temas eden derzlerde değerlendirilir.

Madde 5 — Beton Malzemesi, Kalınlık ve Donatı

Trafik Yükü	Beton Kalınlığı	Donatı
Yaya trafiği	5-10 cm	Polipropilen fiber, tipik 0,6 kg/m³
Binek araç	10-15 cm	Çelik hasır + fiber
Ağır tonajlı (istisnai, proje onayına tabi)	15-20 cm	Çelik hasır zorunlu

Fiber donatı kullanılıyorsa TS EN 14889 standardına uygun sertifikalı ürün seçilir. Baskı beton öncelikli olarak dekoratif ve hafif-orta trafik yüklü zeminler içindir; ağır tonajlı araç trafiği beklenen alanlarda ForumCAD Saha Betonu Teknik Şartnamesi esas alınmalıdır.

• Beton sınıfı: Minimum C25/30, dış mekân donma-çözünme döngüsüne dayanıklı (F sınıfı).
• Çimento tipi: Genel amaçlı CEM I 42.5R önerilir (TS EN 197-1); havuz kenarı, deniz kıyısı gibi sülfat riski taşıyan ortamlarda sülfata dayanıklı çimento kullanılır. Açık renkli (beyaz, pastel) sertleştirici uygulamalarında beton karışımında beyaz portland çimentosu (BPÇ) tercih edilmesi renk netliğini artırır.
• Agrega: TS EN 12620'ye uygun, temiz, ince malzeme oranı düşük agrega kullanılır; en büyük tane büyüklüğü yüzey işçiliği kolaylığı için genellikle max. 16-19 mm'dir.
• Su/çimento oranı: 0,45-0,55 aralığında; işlenebilirlik için saha içi su ilavesi değil, TS EN 934-2'ye uygun kimyasal katkı kullanılır.
• Kıvam sınıfı: Mastarlama ve perdah işlemine uygun, tipik S2-S3 (orta kıvam); aşırı akışkan beton sertleştirici tabakanın düzgün oturmasını zorlaştırır.

Malzeme depolama: Toz sertleştirici ve kalıp ayırıcı nemden korunarak kapalı ortamda saklanır; cila/sealer ürünleri üretici talimatındaki sıcaklık aralığında ve raf ömrü içinde kullanılır. Her ürün partisi proje kaydında izlenebilir olmalıdır.

Madde 6 — Döküm ve Mastarlama Esasları

• Döküm sınırlarını belirleyen ano kalıpları, proje kotuna göre nivo ile ayarlanır ve sabitlenir.
• Beton dökümü sonrası mastarlama ile yüzey düzlemi oluşturulur; ardından mala (float) perdahı ile yüzey sıkılaştırılır.
• Perdah işlemi, beton ayak izi bırakmayacak ama renkli sertleştiriciyi kabul edecek kıvama geldiğinde başlatılır.
• Kenar bölgelerde kenar malası (edger) kullanılarak düzgün ve sağlam kenar profili oluşturulur; bordür veya farklı kot geçişlerinde üretici onaylı geçiş profilleri kullanılır.

Yüzey düzlük toleransı: Bitmiş yüzey, 3 metrelik mastar/cetvel ile ölçüldüğünde maksimum ±5 mm sapma göstermelidir; basamak oluşumu (bitişik alanlar arası ani kot farkı) kabul edilmez.

Mevcut beton üzerine uygulama (overlay): Baskı beton, mevcut sağlam bir beton zemin üzerine ince kaplama olarak da uygulanabilir. Bu durumda yüzey kirden/yağdan arındırılır, çatlaklar onarılır ve aderans artırıcı (lateks esaslı) astar 0,15-0,20 lt/m² oranında uygulanarak yeni katmanın eski betona yapışması sağlanır; aderans artırıcı olmadan yapılan overlay katmanı zamanla ayrılıp kabarabilir.

Madde 7 — Renkli Yüzey Sertleştirici ve Renk Tutarlılığı

• Renkli yüzey sertleştirici, standart (koyu/orta) renklerde ortalama 4-5 kg/m² olacak şekilde, iki aşamada (toplam miktarın 2/3'ü ilk geçişte, kalan 1/3'ü ikinci geçişte) serpilir ve çelik mala ile yedirilir.
• Açık renklerde (beyaz, sarı, açık gri vb.), pigment kapatma gücü düşük olduğundan minimum 6-7 kg/m², üç kademede uygulanır.
• Aynı proje kapsamında kullanılan sertleştirici, tek üretim partisinden veya renk uyumu teyit edilmiş partilerden temin edilir; farklı partiler arası renk sapması gözle görülür düzeyde olmamalıdır.

Renk numune onay süreci: Uygulama öncesi, seçilen renk/desen kombinasyonu için sahada küçük ölçekli bir numune döküm yapılır ve müşteri/proje sahibi onayı tutanağa geçirilir. Onaylanan numune ile üretim partisi arasındaki renk sapması, ölçülebilir referans olarak ΔE (Delta E) cinsinden değerlendirilir; belirgin sapma tespit edilirse parti kullanılmadan önce yeniden değerlendirilir.

Madde 8 — Kalıp Ayırıcı ve Desen Baskı Tekniği

• Renklendirme tamamlanıp beton plastik kıvama geldiğinde, kalıp ayırıcı (release agent) toz malzeme ortalama 200 g/m² olacak şekilde ince ve homojen bir tabaka hâlinde serpilir.
• Desenli kalıplar (stamp mat), boşluk kalmadan ve desen çakışacak şekilde art arda yerleştirilir; her kalıp uygun alet/tokmakla bastırılarak deseni beton yüzeye aktarır.
• Kalıplar, dokunun sürekliliğini sağlamak için sistematik olarak (örn. arkadan öne) sırayla taşınır ve önceki iz ile hizalanır.
• Köşe ve kenar bölgelerinde, tam kalıp geçmeyen alanlar için üretici onaylı yarım/detay kalıplar veya elle doku aletleri kullanılır.

Madde 9 — Derz Tasarımı ve Kesim Esasları

• Kontrolsüz çatlamayı önlemek amacıyla, ano sınırları ve desen hatlarına uygun genleşme/büzülme derzleri planlanır.
• Derz kesimi, priz sonrası iklim koşuluna göre tipik 24-48 saat içinde, minimum 4 mm genişlikte yapılır.
• Kesilen derzler, poliüretan esaslı esnek derz dolgu malzemesi ile doldurulur; bu, hem su/kir girişini önler hem de kesim kenarlarının kırılmasını engeller.

Madde 10 — Kür ve Yıkama İşlemi

• Kalıp ayırıcı, desen baskısı tamamlandıktan sonra minimum 48 saat yüzeyde bırakılır; erken kaldırma desenin netleşmesini ve rengin oturmasını olumsuz etkiler.
• Minimum 72 saat sonra, yüzey yüksek basınçlı yıkama ekipmanıyla (tipik 90 bar, yüzeyden ~50 cm mesafeden, yelpaze uçla) kalıp ayırıcı/pigment artıklarından temizlenir.
• Yıkama sonrası yüzeyin tamamen kuruması beklenir; nemli yüzeye cila uygulanmaz.

Kullanıma açılma süreleri: Betonun yaya ve araç trafiğine açılma süresi ortam sıcaklığına göre değişir; aşağıdaki süreler proje mühendisi tarafından sahadaki gerçek beton olgunlaşma durumuna göre teyit edilmelidir.

Ortam Sıcaklığı	Yaya Trafiği	Binek Araç	Ağır Tonajlı
Yaz (25-30°C)	1 gün	2 gün	4 gün
Kış (5-10°C)	1 gün	4 gün	7 gün

Madde 11 — Cila, Yüzey Koruma ve Kayma Önleyici Şartlar

• Yüzey tamamen kuruduktan sonra, dış ortam koşullarına uygun (UV dayanımlı, leke ve kimyasal direnci olan) cila/sealer uygulanır.
• Dış mekân, havuz kenarı, rampa ve yürüyüş yolu gibi ıslak zemin oluşabilecek alanlarda, cilaya kayma önleyici (anti-slip) katkı maddesi eklenir.
• Cila, üretici talimatına uygun kat sayısı ve kuruma süresiyle uygulanır; ıslak görünüm istenmeyen projelerde mat/saten sealer tercih edilir.

Kayma direnci ölçümü: Kayma direnci, sarkaç (pendulum) test yöntemiyle ölçülebilir; proje şartı gerektiriyorsa cila sonrası yüzeyde bu test uygulanarak sonuç kayıt altına alınır.

Engelli erişim uyumlu rampalarda: Rampa eğimi maksimum %8'i geçmeyecek şekilde tasarlanır; rampa yüzeyinde ek kayma direnci sağlayacak doku (fırçalanmış bitirme, ince tekstürlü desen) tercih edilir.

Madde 12 — Sıcak/Soğuk Hava Şartlarında Uygulama

• Sıcak, kuru veya rüzgarlı havalarda beton yüzeyinin hızlı su kaybetmesi, sertleştirici serpme ve baskı işlemi için kritik zaman penceresini daraltır; uygulama erken saatlere kaydırılır.
• Rüzgarlı havalarda toz kalıp ayırıcı serpme işlemi ertelenir; hem homojen dağılım sağlanamaz hem de toz solunum riski oluşur.
• Soğuk havada (0°C civarı ve altı) beton priz süresi uzar; sertleştirici ve kalıp baskı zamanlaması buna göre yeniden değerlendirilir, gerekirse döküm ertelenir.

Madde 13 — Kalite Kontrol ve Test Şartları

Test / Kontrol	Referans Standart
Taze beton kıvam (slamp) kontrolü	TS EN 12350-2
Basınç dayanımı (7/28 gün küp numune)	TS EN 12390-3
Donma-çözünme direnci	TS EN 12390-9
Yüzey aşınma direnci	Üretici teknik veri / proje şartına göre değerlendirilir
Sertleştirici/kalıp ayırıcı gramaj kontrolü	m² başına tartım — proje şartnamesi
Yüzey düzlük kontrolü	3 m mastar — max. ±5 mm sapma
Kayma direnci (cila sonrası)	Sarkaç (pendulum) test yöntemi / üretici teknik veri

Yüzey aşınma performansı için tek, evrensel bir sayısal eşik değeri farklı ürün/sistem kombinasyonlarına göre değişir; bu nedenle proje özelinde kullanılan sertleştirici/cila sisteminin üretici teknik verileri esas alınır ve gerekirse bağımsız laboratuvar testiyle doğrulanır.

Madde 14 — İş Güvenliği ve Çalışma Şartları

• Toz kalıp ayırıcı ve sertleştirici ile çalışan personel toz maskesi, eldiven ve koruyucu gözlük kullanır.
• Yüksek basınçlı yıkama ekipmanı kullanımında uygun KKD (yağmurluk, çizme) giyilir.
• Cila/sealer uygulamasında, kullanılan ürünün güvenlik bilgi formuna (SDS) uygun havalandırma ve KKD sağlanır.

Madde 15 — Bakım ve Periyodik Kontrol

• Cila/sealer tabakası, kullanım yoğunluğuna göre tipik 2-5 yılda bir yenilenir; aşınma belirtileri (matlaşma, leke tutma) periyodik olarak izlenir.
• Derz dolgusu yılda 1 kez görsel kontrol edilir; çatlama/ayrılma tespit edilenler yenilenir.
• Zemin temizliğinde aşındırıcı asidik/alkalin kimyasallardan kaçınılır; üretici onaylı nötr temizlik ürünleri kullanılır.

Madde 16 — Garanti Şartları

Kapsam	Garanti Süresi
Beton malzeme (yapısal dayanım)	10 yıl
Renk/desen bütünlüğü	5 yıl
Cila/sealer performansı	2-3 yıl (yeniden kaplama gerektirir)
Derz dolgusu	3 yıl
İşçilik (döküm, baskı, kür)	2 yıl

Madde 17 — Teslim Belgeleri

• Hazır beton sevk irsaliyeleri ve numune basınç dayanımı sonuçları
• Kullanılan sertleştirici, kalıp ayırıcı, derz dolgusu ve cila ürünlerinin teknik föyleri
• CE işaretli malzemeler için Performans Beyanı (DoP) ve Fabrika Üretim Kontrolü (FÜK) belgeleri
• Renk numunesi onay tutanağı
• Derz kesim tarihi ve dolgu uygulama tutanakları
• Uygulama alanı fotoğraf kaydı (renk/desen referansı)
• Garanti belgeleri ve bakım talimatı

Madde 18 — Reddedilme Kriterleri

• Buhar kesici film serilmeden dökülmüş zeminler
• Tek kademede, homojen olmayan renk sertleştirici uygulaması
• Açık renklerde standart (4-5 kg/m²) gramajla uygulanmış sertleştirici
• Hizalama hatası nedeniyle desende görünür kayma/çizgi bulunan yüzeyler
• Standart dışı gecikmeyle kesilmiş, kontrolsüz çatlak oluşmuş derzler
• 48 saat beklenmeden yıkanmış veya erken cila uygulanmış yüzeyler
• Islak zemin riski olan alanlarda kayma önleyici katkısız cila uygulaması