HVAC ve Klima Tesisatı Teknik Şartnamesi 2026:
Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri
Yapı Sahipleri, Mimarlar ve Makine Mühendisleri İçin Ön Söz
HVAC ve klima tesisatı, bir binanın en karmaşık mekanik sistemidir. Termodinamik, akışkanlar mekaniği, elektrik ve konfor fiziğini aynı anda doğru yönetmek gerekir. Türkiye'de klima şikayetlerinin büyük çoğunluğu birkaç noktada toplanır: kondensat drenaj borusuna eğim verilmediğinde su taşar ve tavan ıslatır; bakır boru yalıtımı eksik veya ince olduğunda yoğunlaşma oluşur; dış ünite hava mesafesi karşılanmadığında verim dramatik düşer; VRF sistemde boru dengeleme yapılmadan teslim edildiğinde bazı odalar hiç soğumaz; bakır boru yağ dönüş eğimi verilmeden döşendiğinde kompresör yıllara değil aylara dayanır. Bu şartname, TS EN 378, TS EN 14511, TS EN 14825, ASHRAE 15, ASHRAE 34 ve 20 yıllık makine mühendisliği ve HVAC sistem tasarımı deneyimiyle — her sahada gördüğüm arızanın kökünü bilerek — sahada tekrar eden hataları belgeler.
Şartname İçindekiler
- Sistem Tipleri ve Seçim Kriterleri
- 1. Isıl Yük Hesabı ve Kapasite Seçimi
- 2. Soğutucu Akışkan Seçimi ve Çevre Mevzuatı
- 3. Bakır Boru Boyutlandırması ve Yağ Dönüş Eğimi
- 4. Bakır Boru Yalıtımı — Kalınlık ve Süreklilik
- 5. İç Ünite Montaj Yüksekliği ve Konumlandırması
- 6. Dış Ünite Yerleşimi — Hava Mesafesi ve Titreşim
- 7. Kondensat Drenaj Sistemi — Eğim, Tuzak ve Tahliye
- 8. VRF/VRV Sistemlerde Özel Gereksinimler
- 9. Elektrik Bağlantısı ve Koruma
- 10. Ses Yalıtımı ve Titreşim Önleme
- 11. Azot Basınç Testi, Vakum ve Şarj Protokolü
- 12. Bakım Erişimi ve İşletme Teslimi
- 13. Hata Maliyet Tablosu
Sistem Tipleri ve Seçim Kriterleri
Sistem tipi seçimi başarılı HVAC uygulamasının temelidir. Yanlış sistem tipi doğru uygulansa bile konfor sağlayamaz. Split klima bir odaya yeterli ama VRF sistemi gerektiren çok katlı binalarda yetersizdir. Sistem seçimi ısıl yük hesabı, bina tipi ve kullanım amacıyla birlikte değerlendirilecektir.
| Sistem Tipi | Uygun Alan | Kapasite Aralığı | Özellik |
|---|---|---|---|
| Duvar tipi split | Tek oda, küçük ofis | 2-9 kW | Basit, ekonomik |
| Kaset tipi split | Ticari alan, toplantı | 5-14 kW | 4 yönlü üfleme |
| Multi-split | 1 dış ünite, 2-5 iç ünite | 5-25 kW | Orta ölçek |
| VRF/VRV sistemi | Çok katlı, büyük yapı | 25-200+ kW | Enerji verimli, esnek |
| Chiller + fan coil | Otel, hastane, AVM | 100 kW+ | Merkezi, uzun ömür |
| Paket klima (RTU) | Sanayi, depo | 10-100 kW | Çatı montajı |
Madde 1: Isıl Yük Hesabı ve Kapasite Seçimi
Resmi Şartname Metni
Klima kapasitesi ısıl yük hesabı yapılmadan seçilemez. Kişisel deneyime veya m² başına kural-pratik değerine dayanılarak yapılan seçim kabul edilmeyecektir.
Isıl yük hesabı kapsamı (TS EN 12831 / ASHRAE Handbook of Fundamentals):
— Dış duvar ısı geçişi: U değeri × Alan × Delta T
— Cam yüzeyler: cam U değeri + güneş kazanım katsayısı (SHGC) × güneş radyasyonu
— Çatı ısı geçişi
— İnfiltrasyon (sızıntı hava)
— İç yükler: kişi (duyulur + gizli ısı), aydınlatma, ekipman, bilgisayar
— Nem yükü (gizli ısı)
Kapasite seçimi faktörleri:
— Seçilen kapasite hesaplanan yüke minimum yüzde 10, maksimum yüzde 20 marj ile uygun olacaktır
— Aşırı büyük klima (oversizing): kısa devirli çalışma (short cycling) → nem giderilemez → nemli, bunaltıcı ortam
— Küçük klima (undersizing): sürekli tam yükte çalışma → hedef sıcaklığa ulaşılamaz → kompresör erken arıza
Tasarım koşulları (ASHRAE):
— İstanbul dış soğutma tasarım: DB 32°C / WB 24°C
— Ankara dış soğutma tasarım: DB 34°C / WB 19°C
— İç konfor hedefi: 24°C kuru termometre, yüzde 50 bağıl nem
Isıl yük hesabı kapsamı (TS EN 12831 / ASHRAE Handbook of Fundamentals):
— Dış duvar ısı geçişi: U değeri × Alan × Delta T
— Cam yüzeyler: cam U değeri + güneş kazanım katsayısı (SHGC) × güneş radyasyonu
— Çatı ısı geçişi
— İnfiltrasyon (sızıntı hava)
— İç yükler: kişi (duyulur + gizli ısı), aydınlatma, ekipman, bilgisayar
— Nem yükü (gizli ısı)
Kapasite seçimi faktörleri:
— Seçilen kapasite hesaplanan yüke minimum yüzde 10, maksimum yüzde 20 marj ile uygun olacaktır
— Aşırı büyük klima (oversizing): kısa devirli çalışma (short cycling) → nem giderilemez → nemli, bunaltıcı ortam
— Küçük klima (undersizing): sürekli tam yükte çalışma → hedef sıcaklığa ulaşılamaz → kompresör erken arıza
Tasarım koşulları (ASHRAE):
— İstanbul dış soğutma tasarım: DB 32°C / WB 24°C
— Ankara dış soğutma tasarım: DB 34°C / WB 19°C
— İç konfor hedefi: 24°C kuru termometre, yüzde 50 bağıl nem
USTA
"Oda 20 m², 18.000 BTU koyduk şefi — m² başına 900 BTU standart."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Güney cephede cam yüzey oranı yüksek bir ofis ile kuzey cephede küçük pencereli bir yatak odası aynı m² değerine rağmen tamamen farklı ısıl yüklere sahiptir. Birinde güneş kazanımı hesabı dışında bırakılırsa klima sıcak öğleden sonraları yetişemez; diğerinde fazla kapasite seçilirse kısa devirli çalışır ve odada nem sorunu başlar. Hesap zorunludur.
Madde 2: Soğutucu Akışkan Seçimi ve Çevre Mevzuatı
Resmi Şartname Metni
Soğutucu akışkan seçimi küresel ısınma potansiyeli (GWP) ve çevre mevzuatıyla doğrudan ilgilidir:
| Akışkan | GWP | Durum | Güvenlik Sınıfı |
|---|---|---|---|
| R22 | 1810 | YASAL OLARAK YASAK — KULLANILMAZ | A1 |
| R410A | 2088 | Kademeli aşım (2025-2030) | A1 |
| R32 | 675 | Güncel standart | A2L (hafif yanıcı) |
| R290 (propan) | 3 | En düşük GWP doğal | A3 (yanıcı) |
| R454B | 466 | Yeni nesil | A2L |
| R134a | 1430 | Kademeli aşım | A1 |
Resmi Şartname Metni (Devam)
R22 kullanımı Türkiye'de AB uyum sürecinde yasal olarak yasaklanmaktadır. R22 içeren sistem kurulumu gerçekleştirilmeyecektir.
A2L (hafif yanıcı) akışkanlar için ek önlemler:
— R32 ve R454B hafif yanıcıdır — kapalı makine dairelerinde ve bodrumlarda minimum havalandırma zorunludur
— EN 378-1 uyarınca maksimum dolum miktarı sınırı (MCL) hesaplanacaktır
— Akışkan alarm/dedektör: kapalı ve yarı kapalı mekanlarda
— Farklı akışkan kullanan ünitelerin konektörleri bilerek uyumsuz üretilmiştir — farklı akışkan sistemlere kesinlikle karıştırılamaz
A2L (hafif yanıcı) akışkanlar için ek önlemler:
— R32 ve R454B hafif yanıcıdır — kapalı makine dairelerinde ve bodrumlarda minimum havalandırma zorunludur
— EN 378-1 uyarınca maksimum dolum miktarı sınırı (MCL) hesaplanacaktır
— Akışkan alarm/dedektör: kapalı ve yarı kapalı mekanlarda
— Farklı akışkan kullanan ünitelerin konektörleri bilerek uyumsuz üretilmiştir — farklı akışkan sistemlere kesinlikle karıştırılamaz
USTA
"R22 akışkan koyduk şefi, eski sistem var depoda — hâlâ çalışıyor."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
R22 (HCFC) ozon tabakasını tahrip eden madde olduğundan Montréal Protokolü kapsamında kademeli olarak yasaklanmıştır. Türkiye'de yeni kurulumlarda R22 kullanımı yasal değildir. Depoda kalan R22 stoku bitmekte olan bir maddedir ve servis desteği giderek azalmaktadır. R22 olan sisteme arıza çıktığında akışkan bulunamayacak ve tüm sistem değişimi zorunlu olacaktır.
HVAC ısıl yük hesabı, sistem tasarımı ve uygulama denetimi danışmanlığı için yazın.
Danışmanlık AlınMadde 3: Bakır Boru Boyutlandırması ve Yağ Dönüş Eğimi
Resmi Şartname Metni
Bakır boru boyutu ve eğimi, kompresör ömrünü doğrudan belirler.
Boru boyutlandırması:
— Boru boyutları üretici boru boyutlandırma tablosundan seçilecektir (kapasite + eşdeğer boru uzunluğuna göre)
— Sıvı hattı (liquid line): küçük çap, yüksek basınç
— Emiş/buhar hattı (suction line): büyük çap, düşük basınç
— Boru boyutu küçük seçilirse: yüksek hız → aşırı basınç düşümü → kapasite kaybı ve verimsizlik
— Boru boyutu büyük seçilirse: düşük hız → yağ sürüklenmez → yağ kompresöre dönmez
Yağ dönüş eğimi (OIL RETURN) — kritik:
— Yatay emiş borusu: minimum 1/200 (5 mm/m) kompresöre doğru eğim
— Yatay sıvı borusu: yönü önemli değil — sıvı faz
— Dikey yükseltici (suction riser): her 7.5 m dikey yükselticide yağ tuzağı (oil trap)
— Emiş borusu kompresörden uzağa eğilirse yağ sisteme birikir, kompresöre dönmez ve kompresör yağsız çalışarak erken arızalanır
Maksimum boru uzunluğu:
— Üretici talimatına göre (genellikle split için 15-25 m eşdeğer uzunluk)
— Uzun hat gerektiren durumlarda ek akışkan şarjı hesaplanacaktır
Boru boyutlandırması:
— Boru boyutları üretici boru boyutlandırma tablosundan seçilecektir (kapasite + eşdeğer boru uzunluğuna göre)
— Sıvı hattı (liquid line): küçük çap, yüksek basınç
— Emiş/buhar hattı (suction line): büyük çap, düşük basınç
— Boru boyutu küçük seçilirse: yüksek hız → aşırı basınç düşümü → kapasite kaybı ve verimsizlik
— Boru boyutu büyük seçilirse: düşük hız → yağ sürüklenmez → yağ kompresöre dönmez
Yağ dönüş eğimi (OIL RETURN) — kritik:
— Yatay emiş borusu: minimum 1/200 (5 mm/m) kompresöre doğru eğim
— Yatay sıvı borusu: yönü önemli değil — sıvı faz
— Dikey yükseltici (suction riser): her 7.5 m dikey yükselticide yağ tuzağı (oil trap)
— Emiş borusu kompresörden uzağa eğilirse yağ sisteme birikir, kompresöre dönmez ve kompresör yağsız çalışarak erken arızalanır
Maksimum boru uzunluğu:
— Üretici talimatına göre (genellikle split için 15-25 m eşdeğer uzunluk)
— Uzun hat gerektiren durumlarda ek akışkan şarjı hesaplanacaktır
USTA
"Emiş borusunu rahat döşedik şefi, aşağı eğimli kaldı bir bölüm — sorun yok."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Kompresör yağı soğutucu akışkanla birlikte sistem içinde dolaşır. Emiş borusu kompresörden uzağa eğildiğinde yağ bu eğik bölgede birikir ve kompresöre dönemez. Yağ kaybeden kompresör metal-metal sürtünme yaşar; 3-6 ay içinde kompresör seslenmeye başlar, ardından arızalanır. Yeni kompresör maliyeti yanlış eğim için ödenen bedeldir. 5 mm/m eğim verilmesi montaj sırasında 10 dakika alır.
Madde 4: Bakır Boru Yalıtımı — Kalınlık ve Süreklilik
Resmi Şartname Metni
Bakır boru yalıtımı hem enerji verimliliği hem yoğunlaşma önleme açısından zorunludur.
Yalıtım malzemesi:
— Kapalı hücreli elastomerik köpük (Armaflex, K-Flex, Rubaflex veya eşdeğeri)
— Açık hücreli köpük yalıtım boru yalıtımı için uygun değildir — nem emer ve korozyona zemin hazırlar
— Dış ortama maruz boru: UV dayanımlı kaplama veya UV kaplı elastomerik boru
— Alüminyum folyo sargı dış yüzeye uygulanacaktır — UV ve mekanik koruması
Minimum yalıtım kalınlıkları:
Yalıtım malzemesi:
— Kapalı hücreli elastomerik köpük (Armaflex, K-Flex, Rubaflex veya eşdeğeri)
— Açık hücreli köpük yalıtım boru yalıtımı için uygun değildir — nem emer ve korozyona zemin hazırlar
— Dış ortama maruz boru: UV dayanımlı kaplama veya UV kaplı elastomerik boru
— Alüminyum folyo sargı dış yüzeye uygulanacaktır — UV ve mekanik koruması
Minimum yalıtım kalınlıkları:
| Boru Konumu | Boru Çapı | Min. Yalıtım Kalınlığı |
|---|---|---|
| İç mekan (emiş hattı) | < 1 3/8" | 9 mm |
| İç mekan (emiş hattı) | ≥ 1 3/8" | 13 mm |
| Dış ortam veya yatay şaft | Tüm çaplar | 19 mm |
| Soğuk iklim bölgesi | Tüm çaplar | 25 mm |
| Sıvı hattı (iç) | Tüm çaplar | 9 mm minimum |
Resmi Şartname Metni (Devam)
Yalıtım sürekliliği — kritik:
— Dirsek, T, indirgeyici ve her bağlantı parçası da yalıtılacaktır — yalnızca düz boru yalıtımı yetersizdir
— Yalıtım ekleri: yapışkanlı bant veya Armaflex yapıştırıcısı ile — mekanik bant yalnızca dış koruma
— Yalıtım üstüne plastik veya metal klemens monte edilmeyecektir — yalıtım keserek ısı köprüsü oluşturur
— Boru sabitleme: yalıtım üstünden değil — yalıtım içine gömülü klips veya altından tutucu
— Dirsek, T, indirgeyici ve her bağlantı parçası da yalıtılacaktır — yalnızca düz boru yalıtımı yetersizdir
— Yalıtım ekleri: yapışkanlı bant veya Armaflex yapıştırıcısı ile — mekanik bant yalnızca dış koruma
— Yalıtım üstüne plastik veya metal klemens monte edilmeyecektir — yalıtım keserek ısı köprüsü oluşturur
— Boru sabitleme: yalıtım üstünden değil — yalıtım içine gömülü klips veya altından tutucu
USTA
"Düz borulara yalıtım geçirdik şefi, dirseğe takamadık — ince yalıtım yeter dirsekte."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Dirsek ve bağlantı yüzeyi alanı düz boru yüzey alanına benzerdir ama ısı transferi köşelerde daha yüksektir. Yalıtılmamış dirsek, nemli havada yoğunlaşır ve boru çevresinde sürekli su damlayan bir noktaya dönüşür. Zamanla döşeme üzerinde nem lekesi, alçıpan şişmesi veya ahşap döşeme bozulması ile ortaya çıkar. "Ince yalıtım yeter" geçici bir çözümdür — ısı köprüsü kaldığı sürece sorun devam eder.
Madde 5: İç Ünite Montaj Yüksekliği ve Konumlandırması
Resmi Şartname Metni
Duvar tipi iç ünite montaj yüksekliği:
— Minimum montaj yüksekliği (döşemeden iç ünite alt kenarına): 2.1-2.3 m
— Maksimum montaj yüksekliği: tavan altı boşluğu minimum 15-20 cm
— Çok alçak montaj: soğuk hava direkt insanın üstüne üflenir — konfor bozulur ve hasta eder
— Tavana çok yakın montaj: üst hava giriş boğulur, evaporatör üzerinde buz tutar
Konumlandırma gereksinimleri:
— Üfleme yönü doğrudan çalışma masaları, oturma grupları veya yatakların üstüne gelmemelidir
— Hava üfleme açısı: oturma alanına 45° veya daha büyük açıyla gelecektir
— Oda geneline eşit hava dağılımı sağlanacaktır
— İç üniteden tavan yüzeyine olan mesafe: minimum 15 cm — daha az mesafe konvektif sirkülasyonu bozar
— İç ünite önünde mobilya, dolap veya perde engeli olmayacaktır
İç ünite eğimi (kondensat akışı için):
— İç ünite ön tarafı hafif aşağı eğimli monte edilecektir: minimum 2-3 mm/m kondensat tavası eğimi
— Eğimsiz iç ünite kondensat leğeninde su birikimi → sızıntı başlar
— Minimum montaj yüksekliği (döşemeden iç ünite alt kenarına): 2.1-2.3 m
— Maksimum montaj yüksekliği: tavan altı boşluğu minimum 15-20 cm
— Çok alçak montaj: soğuk hava direkt insanın üstüne üflenir — konfor bozulur ve hasta eder
— Tavana çok yakın montaj: üst hava giriş boğulur, evaporatör üzerinde buz tutar
Konumlandırma gereksinimleri:
— Üfleme yönü doğrudan çalışma masaları, oturma grupları veya yatakların üstüne gelmemelidir
— Hava üfleme açısı: oturma alanına 45° veya daha büyük açıyla gelecektir
— Oda geneline eşit hava dağılımı sağlanacaktır
— İç üniteden tavan yüzeyine olan mesafe: minimum 15 cm — daha az mesafe konvektif sirkülasyonu bozar
— İç ünite önünde mobilya, dolap veya perde engeli olmayacaktır
İç ünite eğimi (kondensat akışı için):
— İç ünite ön tarafı hafif aşağı eğimli monte edilecektir: minimum 2-3 mm/m kondensat tavası eğimi
— Eğimsiz iç ünite kondensat leğeninde su birikimi → sızıntı başlar
USTA
"Klimayı 1.8 m'ye taktık şefi, uzanamazsa kumandayla ayarlar — sorun yok."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
1.8 m'de monte edilen klima soğuk havayı doğrudan masada veya kanepede oturan kişilerin boyun hizasına üfler. Bu konforsuzluk klima kullanımını azaltır — yatak odalarında yaygın şikayet "klimadan kaptım" böyle başlar. Minimum 2.1-2.3 m montaj yüksekliği soğuk havayı önce tavana doğru göndererek oda içinde doğal konveksiyon döngüsü oluşturur — homojen ve konforu yüksek bir ortam sağlar.
Klima sistem denetimi, kondensat drenaj kontrolü ve VRF dengeleme danışmanlığı için yazın.
WhatsApp'tan Ön Görüşme AlınMadde 6: Dış Ünite Yerleşimi — Hava Mesafesi ve Titreşim
Resmi Şartname Metni
Minimum hava mesafeleri:
— Ön (hava çıkışı): minimum 500-600 mm (üretici talimatı)
— Arka (hava girişi): minimum 200 mm
— Yan taraflar: minimum 200-300 mm
— Üst boşluk: minimum 500 mm (altta hava girişi olan modellerde)
— Birden fazla dış ünite yan yana: aralarında minimum 500 mm
Hava kısa devresi (short circuit) riski:
— Dış ünite çıkış havası geri dönüp giriş tarafına ulaşırsa kondenser verimliliği kritik düşer
— Dış ünite önüne duvar, parmaklık veya kabin yapılamaz — hava akışını engeller
— Estetik kabin zaruriyse: ünite kapasitesinin yüzde 25 üstünde klima seçilecektir
Montaj ve titreşim önleme:
— Dış ünite anti-vibrasyon lastik mesnetler üzerine monte edilecektir
— Duvar konsolu: üretici yük tablosuna göre boyutlandırılmış galvanize çelik
— Kondensat drenajı bina cephesine akmayacaktır — zemine veya oluğa yönlendirilecektir
— Zemin montajında: minimum 200 mm yükseltme kaidesi (kar ve su birikimi önleme)
— Ön (hava çıkışı): minimum 500-600 mm (üretici talimatı)
— Arka (hava girişi): minimum 200 mm
— Yan taraflar: minimum 200-300 mm
— Üst boşluk: minimum 500 mm (altta hava girişi olan modellerde)
— Birden fazla dış ünite yan yana: aralarında minimum 500 mm
Hava kısa devresi (short circuit) riski:
— Dış ünite çıkış havası geri dönüp giriş tarafına ulaşırsa kondenser verimliliği kritik düşer
— Dış ünite önüne duvar, parmaklık veya kabin yapılamaz — hava akışını engeller
— Estetik kabin zaruriyse: ünite kapasitesinin yüzde 25 üstünde klima seçilecektir
Montaj ve titreşim önleme:
— Dış ünite anti-vibrasyon lastik mesnetler üzerine monte edilecektir
— Duvar konsolu: üretici yük tablosuna göre boyutlandırılmış galvanize çelik
— Kondensat drenajı bina cephesine akmayacaktır — zemine veya oluğa yönlendirilecektir
— Zemin montajında: minimum 200 mm yükseltme kaidesi (kar ve su birikimi önleme)
USTA
"Dış üniteyi kapatık şefi, estetik olsun diye delikli panel yaptık — hava geçiyor zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Delikli panel hava direncini artırır. 40°C yaz gününde kondenser çıkış havası 55-60°C olur. Bu hava doğrudan tahliye edilemezse kondenser etrafında birikir ve yeniden emilir. Kondenser sıcaklığı yükselince sistemin soğutma kapasitesi düşer, elektrik tüketimi artar ve kompresörün yük altında çalışma süresi uzar. Klima soğutuyor ama faturası yüzde 30 daha fazladır.
Madde 7: Kondensat Drenaj Sistemi — Eğim, Tuzak ve Tahliye
Resmi Şartname Metni
Kondensat drenajı klima şikayetlerinin en büyük kaynağıdır. Doğru uygulanmadığında su taşar, tavan ıslatır ve mülk hasarına yol açar.
Drenaj borusu gereksinimleri:
— Malzeme: PVC veya polipropilen, minimum DN 20 (3/4")
— Minimum eğim: 1/100 (10 mm/m) iç ünite tahliye noktasından tahliye noktasına kadar
— Eğimsiz veya ters eğimli kondensat hattı kabul edilmeyecektir
— Uzun yatay hat: her 1 m'de 10 mm düşüş sağlanacaktır
Kondensat tuzağı (trap):
— İç ünite tahliye noktasında kondensat tuzağı zorunludur — tuzak olmadan negatif basınçta hava geri emilir, su kondensat leğeninde birikir ve taşar
— Tuzak su mühürü derinliği: minimum 50 mm
— Kaset ve kanal tipi klimada tuzak özellikle kritik
Tahliye noktası seçimi:
— Kanalizasyon bağlantısı: sifon ile dolaylı bağlantı
— Açık tahliye: balkon, bahçe veya yağmur suyu sistemi
— Kondensat suyu bina cephesine tahliye edilmeyecektir — cephe kirlenmesi ve korozyona yol açar
— Pis su hattına doğrudan bağlantı yasak — pis su kokusu geri gelir
Drenaj borusu gereksinimleri:
— Malzeme: PVC veya polipropilen, minimum DN 20 (3/4")
— Minimum eğim: 1/100 (10 mm/m) iç ünite tahliye noktasından tahliye noktasına kadar
— Eğimsiz veya ters eğimli kondensat hattı kabul edilmeyecektir
— Uzun yatay hat: her 1 m'de 10 mm düşüş sağlanacaktır
Kondensat tuzağı (trap):
— İç ünite tahliye noktasında kondensat tuzağı zorunludur — tuzak olmadan negatif basınçta hava geri emilir, su kondensat leğeninde birikir ve taşar
— Tuzak su mühürü derinliği: minimum 50 mm
— Kaset ve kanal tipi klimada tuzak özellikle kritik
Tahliye noktası seçimi:
— Kanalizasyon bağlantısı: sifon ile dolaylı bağlantı
— Açık tahliye: balkon, bahçe veya yağmur suyu sistemi
— Kondensat suyu bina cephesine tahliye edilmeyecektir — cephe kirlenmesi ve korozyona yol açar
— Pis su hattına doğrudan bağlantı yasak — pis su kokusu geri gelir
USTA
"Kondensat hortumunu iç üniteden aşağı sarkıttık şefi — dışarı akıyor zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Sarkan kondensat hortumu belirli bir uzunlukta kendi ağırlığıyla sıfır eğimli veya negatif bölge oluşturur. Bu bölgede su birikir ve kondensat tahliye edilemez — iç ünite leğeni dolar ve taşar. Yaz aylarında yoğun kullanımda klima saatte 1-3 litre kondensat üretebilir. Ev sahibi tavandan damlama şikayetiyle geldiğinde sorun genellikle "sarkan hortum" dur. Rijit boru ve 10 mm/m minimum eğim bu sorunu baştan önler.
Madde 8: VRF/VRV Sistemlerde Özel Gereksinimler
Resmi Şartname Metni
VRF/VRV (Variable Refrigerant Flow/Volume) sistemleri birden fazla iç üniteyi tek dış üniteden besler. Boru boyutlandırması ve dengeleme kritiktir.
VRF boru boyutlandırması:
— Üretici boru boyutlandırma yazılımı kullanılacaktır
— Yükseklik farkı sınırları: dış ünite ile en uzak iç ünite arasında üretici limiti aşılmayacaktır
— BS (Branch Selector) kutuları: üretici talimatına uygun konumlandırılacaktır
Eşdeğer uzunluk ve dengeleme:
— Tüm iç ünite hatlarında eşdeğer boru uzunluğu maksimum yüzde 40 sapma içinde olacaktır
— Dengelenmemiş VRF sistemde bazı iç üniteler çalışmaz, bazıları çok soğur — şikayet ilk günden başlar
MCL (Maximum Concentration Limit) kontrolü — zorunlu:
— EN 378-1 uyarınca akışkan sızıntı durumunda mekandaki maksimum konsantrasyon sınırı
— Küçük kapalı mekanlarda (ofis, yatak odası) MCL hesabı yapılacaktır
— R32 MCL: 0.061 kg/m³ — gerekirse dağıtım sınırlanacak veya havalandırma artırılacaktır
VRF devreye alma (commissioning):
— VRF sistemi üretici yetkili servisi tarafından devreye alınacaktır
— Sistem adresleme ve otomatik kontrol kurulumu
— Her iç ünitede hava akış ve sıcaklık farkı kontrolü
VRF boru boyutlandırması:
— Üretici boru boyutlandırma yazılımı kullanılacaktır
— Yükseklik farkı sınırları: dış ünite ile en uzak iç ünite arasında üretici limiti aşılmayacaktır
— BS (Branch Selector) kutuları: üretici talimatına uygun konumlandırılacaktır
Eşdeğer uzunluk ve dengeleme:
— Tüm iç ünite hatlarında eşdeğer boru uzunluğu maksimum yüzde 40 sapma içinde olacaktır
— Dengelenmemiş VRF sistemde bazı iç üniteler çalışmaz, bazıları çok soğur — şikayet ilk günden başlar
MCL (Maximum Concentration Limit) kontrolü — zorunlu:
— EN 378-1 uyarınca akışkan sızıntı durumunda mekandaki maksimum konsantrasyon sınırı
— Küçük kapalı mekanlarda (ofis, yatak odası) MCL hesabı yapılacaktır
— R32 MCL: 0.061 kg/m³ — gerekirse dağıtım sınırlanacak veya havalandırma artırılacaktır
VRF devreye alma (commissioning):
— VRF sistemi üretici yetkili servisi tarafından devreye alınacaktır
— Sistem adresleme ve otomatik kontrol kurulumu
— Her iç ünitede hava akış ve sıcaklık farkı kontrolü
USTA
"VRF borularını bağladık şefi, dengeleme gerekmez — sistem kendisi ayarlar."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
VRF sistem akış oranını değiştiren sistem anlamına gelir ama basınç dengesizliğini sihirli biçimde ortadan kaldırmaz. Dış üniteye yakın iç ünite ile uzak iç ünite arasındaki boru direnci farkı çok büyükse, sistem yakın iç üniteye ihtiyaçtan fazla akışkan gönderir ve uzak iç üniteye yetişemez. Dengeleme borulama tasarımında başlar; sonradan yazılımla kısmen telafi edilir ama fiziksel basınç farkının tamamı giderilemez.
Madde 9: Elektrik Bağlantısı ve Koruma
Resmi Şartname Metni
Devre boyutlandırması:
— Her dış ünite için: bağımsız devre ve devre kesici (MCB)
— MCB boyutu: FLA (tam yük akımı) × 1.25
— Kablo kesiti: üretici talimatı ve IEC 60364 uyarınca
— Birden fazla klima aynı sigortadan beslenmeyecektir
Kaçak akım koruması (RCD/RCCB):
— Tüm klima devreleri 30 mA hassasiyetinde RCCB ile korunacaktır
— Özellikle dış mekan ve ıslak alanlarda korumasız klima kabul edilmeyecektir
Topraklama:
— Dış ünite kasası, iç ünite kasası ve borular: topraklama hattına bağlanacaktır
— Topraklama direnci: maksimum 1 Ohm
İletişim kabloları:
— İç ünite - dış ünite arası kontrol kablosu: üretici talimatına göre çap ve tip
— Kontrol kablosu güç kablosundan ayrı kanalda yönlendirilecektir — elektromanyetik girişim iletişim hatası oluşturur
— VRF/VRV sistemlerde ağ kablosu: shielded twisted pair (STP)
— Her dış ünite için: bağımsız devre ve devre kesici (MCB)
— MCB boyutu: FLA (tam yük akımı) × 1.25
— Kablo kesiti: üretici talimatı ve IEC 60364 uyarınca
— Birden fazla klima aynı sigortadan beslenmeyecektir
Kaçak akım koruması (RCD/RCCB):
— Tüm klima devreleri 30 mA hassasiyetinde RCCB ile korunacaktır
— Özellikle dış mekan ve ıslak alanlarda korumasız klima kabul edilmeyecektir
Topraklama:
— Dış ünite kasası, iç ünite kasası ve borular: topraklama hattına bağlanacaktır
— Topraklama direnci: maksimum 1 Ohm
İletişim kabloları:
— İç ünite - dış ünite arası kontrol kablosu: üretici talimatına göre çap ve tip
— Kontrol kablosu güç kablosundan ayrı kanalda yönlendirilecektir — elektromanyetik girişim iletişim hatası oluşturur
— VRF/VRV sistemlerde ağ kablosu: shielded twisted pair (STP)
USTA
"3 klimayı aynı sigorta hattına bağladık şefi — yeterli amperi var, düşürmez."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Kompresör yol verirken (start-up) anlık akım çekim değeri FLA'nın 4-6 katına ulaşabilir. Aynı anda birden fazla klima devreye girerse sigortanın anlık yük kapasitesi aşılır ve güç kesintisi oluşur. Ayrıca bir klimada arıza durumunda RCCB devreye girmesi diğer klimaların çalışmasını da keser. Bağımsız devre her ünitenin bağımsız korunmasını ve izolasyonunu sağlar.
Madde 10: Ses Yalıtımı ve Titreşim Önleme
Resmi Şartname Metni
İç ünite ses düzeyi:
— Yatak odası: maksimum 30-33 dB(A) iç ünite ses düzeyi
— Ofis: maksimum 40 dB(A)
— İç ünite ses düzeyi teknik veri sayfasında belirtilen değeri, monte edileceği oda için uygun olacaktır
Dış ünite titreşim önleme:
— Tüm dış üniteler anti-vibrasyon kauçuk mesnetler üzerine monte edilecektir
— Duvar konsoluna monte dış ünitede: konsol ile duvar arasına titreşim yalıtım elemanı
— Kompresör çalışma titreşimi bina yapısına iletilmemelidir — boru bağlantılarında esnek bağlantı
Bakır boru titreşim yalıtımı:
— Borular duvara rijit biçimde klemensle sabitlenmeyecektir — yalıtım ara parçalı sabitleme
— Dış üniteden çıkan bakır boru ilk 50-100 cm'de yumuşak eğri ile yönlendirilecektir — sert bağlantı titreşimi boru hattı boyunca iletir
— Yatak odası: maksimum 30-33 dB(A) iç ünite ses düzeyi
— Ofis: maksimum 40 dB(A)
— İç ünite ses düzeyi teknik veri sayfasında belirtilen değeri, monte edileceği oda için uygun olacaktır
Dış ünite titreşim önleme:
— Tüm dış üniteler anti-vibrasyon kauçuk mesnetler üzerine monte edilecektir
— Duvar konsoluna monte dış ünitede: konsol ile duvar arasına titreşim yalıtım elemanı
— Kompresör çalışma titreşimi bina yapısına iletilmemelidir — boru bağlantılarında esnek bağlantı
Bakır boru titreşim yalıtımı:
— Borular duvara rijit biçimde klemensle sabitlenmeyecektir — yalıtım ara parçalı sabitleme
— Dış üniteden çıkan bakır boru ilk 50-100 cm'de yumuşak eğri ile yönlendirilecektir — sert bağlantı titreşimi boru hattı boyunca iletir
USTA
"Anti-vibrasyon lastiği koymadık şefi, dışarıda zaten — kim duyar ki."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Kompresör dakikada 50-60 Hz titreşim üretir. Anti-vibrasyon mesnet olmadan bu titreşim bina konsolu → bina duvarı yolunu izler. Birkaç yıl sonra komşu odadan veya alttaki daireden "vızıltı sesi" şikayeti gelir. Kaynakta titreşim kesme (anti-vibrasyon mesnet) bu sesi tamamen ortadan kaldırır. Sonradan müdahale için dış üniteyi demonte edip yeniden kurma maliyeti mesnetin maliyetinin 20 katıdır.
Madde 11: Azot Basınç Testi, Vakum ve Şarj Protokolü
Resmi Şartname Metni
Sistem devreye almadan önce sızdırmazlık ve temizlik doğrulanacaktır. Bu adımlar atlanarak çalıştırılan sistem kısa sürede kompresör arızasına gider.
Adım 1 — Azot basınç testi:
— Sistem kuru azot gazı ile basınç altına alınacaktır
— Test basıncı: minimum 400 PSI (27.6 bar) — 24 saat bekletilecektir
— Basınç düşüşü kabul: yüzde 0 — herhangi bir düşüş sızıntı anlamına gelir
— Sızıntı tespiti: köpüklü çözelti ile her bağlantı noktası
— Azot yerine oksijen veya hava ile test yapılmayacaktır — oksijen + yağ patlama tehlikesi; nemli hava sistem içine girer
Adım 2 — Vakum çekme:
— Vakum pompası ile çekme: minimum 500 micron (0.67 mbar) — 30-60 dakika sabit tutulacaktır
— Vakum kırılmadan (yükselmeden) akışkan dolumu başlanmayacaktır
— Vakum çekilmeden sisteme akışkan dolumu kompresörü aya içindeki nem ve hava ile çalıştırmak demektir
Adım 3 — Akışkan şarjı:
— Şarj miktarı: fabrika şarjı + ilave boru uzunluğu hesabı
— Süperheat (kızgınlık) ve subcooling (soğumalı) değerleri ölçülecektir
— Şarj tutanağı: tarih, akışkan türü, dolum miktarı, basınç değerleri kayıt altına alınacaktır
Adım 1 — Azot basınç testi:
— Sistem kuru azot gazı ile basınç altına alınacaktır
— Test basıncı: minimum 400 PSI (27.6 bar) — 24 saat bekletilecektir
— Basınç düşüşü kabul: yüzde 0 — herhangi bir düşüş sızıntı anlamına gelir
— Sızıntı tespiti: köpüklü çözelti ile her bağlantı noktası
— Azot yerine oksijen veya hava ile test yapılmayacaktır — oksijen + yağ patlama tehlikesi; nemli hava sistem içine girer
Adım 2 — Vakum çekme:
— Vakum pompası ile çekme: minimum 500 micron (0.67 mbar) — 30-60 dakika sabit tutulacaktır
— Vakum kırılmadan (yükselmeden) akışkan dolumu başlanmayacaktır
— Vakum çekilmeden sisteme akışkan dolumu kompresörü aya içindeki nem ve hava ile çalıştırmak demektir
Adım 3 — Akışkan şarjı:
— Şarj miktarı: fabrika şarjı + ilave boru uzunluğu hesabı
— Süperheat (kızgınlık) ve subcooling (soğumalı) değerleri ölçülecektir
— Şarj tutanağı: tarih, akışkan türü, dolum miktarı, basınç değerleri kayıt altına alınacaktır
USTA
"Basınç testi yapmadık şefi, zaten manifold taktık çalıştırdık — soğutuyor, tamam."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Azot testi yapılmadan çalıştırılan sistemde küçük bir sızıntı 6-12 ay içinde akışkan kaybına yol açar. Sistem akışkan kaybedince düşük basınç alarmı çalmadan önce kompresör yağsız ve soğutmasız çalışmaya devam eder — kısa sürede yanar. Vakum çekilmeden doğrudan dolum yapılırsa sistem içindeki nem buzu donarak genleşme valfini tıkar. Bu iki adım birlikte 1-2 saatlik işlemdir. Kompresör değişimi 2-5 günlük iştir.
Madde 12: Bakım Erişimi ve İşletme Teslimi
Resmi Şartname Metni
Bakım erişim gereksinimleri:
— İç ünite filtrelerine: erişim kilitsiz ve engelsiz olacaktır
— Kondensat tuzağına: kontrol ve temizlik için erişim
— Dış ünite servis kapağına: minimum 600 mm serbest çalışma alanı
— Kapatılmış, gömülü veya kilitli alan içindeki ekipmana mühendis erişimi sağlanacaktır
İşletme teslimi (commissioning) protokolü:
— Sistem çalışma ölçümleri: iç üniteden soğutma havası sıcaklığı, dönüş havası sıcaklığı (ΔT = 8-12°C beklenen)
— Hava debisi ölçümü
— Ses düzeyi ölçümü: tasarım değerini karşılamalıdır
— Kondensat drenajı eğim son kontrolü (nivo ile)
— Devreye alma tutanağı: ölçüm değerleri, tarih ve imza ile teslim edilecektir
Kullanıcı eğitimi:
— Filtre temizleme periyodu ve yöntemi
— Kondensat drenaj bakımı
— Enerji verimli kullanım önerileri (24°C set değeri hedefi)
— Acil durum kapatma prosedürü
— İç ünite filtrelerine: erişim kilitsiz ve engelsiz olacaktır
— Kondensat tuzağına: kontrol ve temizlik için erişim
— Dış ünite servis kapağına: minimum 600 mm serbest çalışma alanı
— Kapatılmış, gömülü veya kilitli alan içindeki ekipmana mühendis erişimi sağlanacaktır
İşletme teslimi (commissioning) protokolü:
— Sistem çalışma ölçümleri: iç üniteden soğutma havası sıcaklığı, dönüş havası sıcaklığı (ΔT = 8-12°C beklenen)
— Hava debisi ölçümü
— Ses düzeyi ölçümü: tasarım değerini karşılamalıdır
— Kondensat drenajı eğim son kontrolü (nivo ile)
— Devreye alma tutanağı: ölçüm değerleri, tarih ve imza ile teslim edilecektir
Kullanıcı eğitimi:
— Filtre temizleme periyodu ve yöntemi
— Kondensat drenaj bakımı
— Enerji verimli kullanım önerileri (24°C set değeri hedefi)
— Acil durum kapatma prosedürü
USTA
"Tutanak şefi, soğutuyor zaten — çalışıyor, imza ne gerek."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Devreye alma tutanağı hem teknik hem hukuki belgedir. Basınç testi değerleri, akışkan dolum miktarı ve ölçülen ΔT değerleri kayıt altına alındığında gelecekteki arızada "fabrika hatası mı, kurulum hatası mı, kullanım hatası mı" sorusu cevabı belgede yazılıdır. Tutanaksız teslimde olası arızada sorumluluk belirsizleşir ve anlaşmazlık yargıya taşınır.
Madde 13: Hata Maliyet Tablosu
Aşağıdaki tablo, 5 odalı villa veya 200 m² ofis için 2026 piyasa koşullarında HVAC ihmallerin gerçek bedelini özetler:
| İhmal Edilen Madde | Gerçek Sonuç | Onarım / Yenileme Maliyeti |
|---|---|---|
| Kapasitesiz / hesapsız seçim (Madde 1) | Konfor sağlanamaz veya kısa devirli çalışma | +20.000 - 60.000 TL (ünite değişimi) |
| R22 akışkan (Madde 2) | Yasal ihlal, servis bulunamaz | +30.000 - 80.000 TL (tüm sistem) |
| Yanlış yağ dönüş eğimi (Madde 3) | 3-12 ayda kompresör arızası | +15.000 - 50.000 TL / kompresör |
| İnce veya eksik boru yalıtımı (Madde 4) | Yoğunlaşma, tavan ıslanması | +8.000 - 25.000 TL |
| Yanlış iç ünite yüksekliği (Madde 5) | Konfor bozukluğu, müşteri şikayeti | +3.000 - 10.000 TL (söküm yeniden montaj) |
| Dış ünite kapalı kabin (Madde 6) | Yüzde 25-40 kapasite kaybı, yüksek fatura | +5.000 - 20.000 TL (kabin değişimi) |
| Kondensat drenaj eğimsiz (Madde 7) | Su taşması, tavan hasarı | +5.000 - 30.000 TL (drenaj + tavan onarımı) |
| VRF dengelemesiz (Madde 8) | Bazı odalar soğumaz, garanti sorunu | +10.000 - 40.000 TL (sistem yeniden devreye) |
| Anti-vibrasyon mesnet yok (Madde 10) | Bina gövdesinden ses iletimi | +3.000 - 15.000 TL (demonte + mesnet) |
| Basınç testi yok (Madde 11) | Gizli sızıntı → kompresör arızası | +15.000 - 60.000 TL / kompresör |
HVAC hatalarının özelliği: sessiz ve yavaştır. Yanlış eğimli boru 6 ay sonra kompresörü durdurur. Eksik yalıtım 2 yıl sonra tavan sararmasında ortaya çıkar. Basınç testi yapılmadan kurulan sistem 1 yılda akışkan kaybeder. Bu şartnamenin her maddesi erken arıza ile uzun ömür arasındaki farkın gerçek bedelini belgelemektedir.
HVAC sistem tasarımı, azot basınç testi ve devreye alma denetimi için hemen yazın.
WhatsApp'tan Yazın