Kiremit Çatı Kaplaması Teknik Şartnamesi 2026:
Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri
Mimarlar, Uygulamacılar ve Yapı Sahipleri İçin Ön Söz
Kiremit, Türkiye'nin en köklü çatı kaplama sistemidir. Yüzyıllarca başarıyla kullanılmış, klimaya mükemmel uyum sağlamıştır. Ama bu köklü geçmişin verdiği güvenle bugün en çok ihmal edilen çatı sistemi de kiremittir. "Kiremit zaten su geçirmez" anlayışıyla alt örtü atlanmaktadır. Eğim hesabı yapılmadan yetersiz eğimli çatıya alaturka kiremit döşenmektedir. Mahya kiremitleri çimento içinde hava alımı olmaksızın gömülmektedir. Son sıra kiremitler rüzgarda uçmayacak şekilde bağlanmamaktadır. Çakma aralığı üretici değerinden fazla tutularak her sırada örtüşme yetersiz bırakılmaktadır. Bu hatalar beş ile on yıl içinde kışın su sızıntısı, mahya çatlakları ve en kötü durumda çatı hasarına dönüşmektedir. Bu şartname, TS EN 1304 (pişmiş toprak kiremit), TS EN 490 (beton kiremit), TS EN 13707 (alt örtü) ve TS EN 1991-1-4 (rüzgar yükü) çerçevesinde, 20 yıllık mimarlık, inşaat mühendisliği ve çatı uygulama geliştirme deneyimiyle sahada tekrar eden hataları belgeler.
Şartname İçindekiler
- Kiremit Türleri ve Temel Karşılaştırma
- 1. Kiremit Türü Seçimi ve Kalite Sınıfı
- 2. Minimum Eğim Gereksinimleri
- 3. Alt Örtü — Bitümlü Örtü ve Nefes Alabilen Membran
- 4. Mertek ve Çıta Sistemi
- 5. Çakma Düzeni ve Boyuna Örtüşme
- 6. Kiremit Bağlama ve Rüzgar Güvenliği
- 7. Mahya Kiremiti — Kuru ve Islak Döşeme
- 8. Saçak, Yan Kenar ve Rüzgar Eteği Detayları
- 9. Dere, Köşe (Hip) ve Metal Yaka Detayları
- 10. Baca ve Penetrasyon Su Geçirmezliği
- 11. Donma-Çözülme Dayanımı ve Sınıf Seçimi
- 12. Havalandırma ve Kondens Kontrolü
- 13. Hata Maliyet Tablosu
Kiremit Türleri ve Temel Karşılaştırma
Üç sistem, üç farklı eğim gereksinimi ve uygulama mantığı. Marsilya kiremit (S-kesitli kiremit) kendiliğinden kilitlendiğinden görece düşük eğime izin verir. Alaturka kiremit iki parçalı sistemdir — alt düz kiremit (kapak) üst yarım silindir kiremit (yuvarlak) — ve daha dik eğim şarttır. Beton kiremit profil çeşitliliği nedeniyle her üretici farklı minimum eğim belirtebilir. Bu farkı bilmek şartnamenin ilk ve en önemli adımıdır.
| Kiremit Türü | Min. Eğim | Standart | Ağırlık (m²) | Ömür |
|---|---|---|---|---|
| Marsilya (kilden) | 17° / yüzde 30 | TS EN 1304 | 40-52 kg/m² | 50-80 yıl |
| Alaturka (kilden) | 30° / yüzde 57 | TS EN 1304 | 55-70 kg/m² | 80-100+ yıl |
| Beton kiremit | 15° / yüzde 27 | TS EN 490 | 42-55 kg/m² | 40-60 yıl |
| Düz (Alman) kiremit | 22° / yüzde 40 | TS EN 1304 | 38-48 kg/m² | 50-70 yıl |
Madde 1: Kiremit Türü Seçimi ve Kalite Sınıfı
Resmi Şartname Metni
Pişmiş toprak (kil) kiremit — TS EN 1304:
— Su emme oranı: maksimum yüzde 6 (F serisi kil kiremitlerde yüzde 10'a kadar kabul, ama yüzde 6 altı tercih edilecektir)
— Eğme mukavemeti: TS EN 538 uyarınca test edilmiş
— Kuru kırık yüzey homojen, renk düzgün olacaktır — süngerimsi veya boşluklu iç yapı buz hasarı riskini artırır
— CE işareti ve TS EN 1304 uygunluk belgesi zorunludur
Beton kiremit — TS EN 490:
— Basınç dayanımı: minimum C20 eşdeğeri
— Su geçirgenliği: TS EN 491 uyarınca test edilmiş
— CE işareti ve TS EN 490 uygunluk belgesi zorunludur
— Beton kiremit yüzey kaplaması (akrilik, seramik): TS EN 1024 uyumlu
Görsel kalite gereksinimleri (her iki tür):
— Kırık, çatlak ve deformasyon olmayacaktır
— Renk ve profil partiler arası tutarlı olacaktır
— Kiremitler teslimatta kontrol edilecektir — kırık ve kusurlu ürünler irsaliyeye not düşülerek reddedilecektir
— Su emme oranı: maksimum yüzde 6 (F serisi kil kiremitlerde yüzde 10'a kadar kabul, ama yüzde 6 altı tercih edilecektir)
— Eğme mukavemeti: TS EN 538 uyarınca test edilmiş
— Kuru kırık yüzey homojen, renk düzgün olacaktır — süngerimsi veya boşluklu iç yapı buz hasarı riskini artırır
— CE işareti ve TS EN 1304 uygunluk belgesi zorunludur
Beton kiremit — TS EN 490:
— Basınç dayanımı: minimum C20 eşdeğeri
— Su geçirgenliği: TS EN 491 uyarınca test edilmiş
— CE işareti ve TS EN 490 uygunluk belgesi zorunludur
— Beton kiremit yüzey kaplaması (akrilik, seramik): TS EN 1024 uyumlu
Görsel kalite gereksinimleri (her iki tür):
— Kırık, çatlak ve deformasyon olmayacaktır
— Renk ve profil partiler arası tutarlı olacaktır
— Kiremitler teslimatta kontrol edilecektir — kırık ve kusurlu ürünler irsaliyeye not düşülerek reddedilecektir
USTA
"Ucuz kiremit koyduk şefi, sertifikaya bakmadık — aynı görünüyor, rengi de güzel."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Yüzde 15-18 su emme oranlı kiremit (sertifikasız düşük kalite), donma-çözülme döngüsünde içine çektiği suyu dondurduğunda iç yapısını çatlatır. İlk kış masumane başlayan mikro çatlaklar, 3-5 kışta tüm bir sıranın kırılmasına dönüşür. Yüzde 6 altı su emme oranı bu döngüyü fiilen önler. TS EN 1304 sertifikası bu oranın bağımsız test edildiğini kanıtlar.
Madde 2: Minimum Eğim Gereksinimleri
Resmi Şartname Metni
Kiremit türüne ve uygulama koşullarına göre minimum eğim değerleri aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Bu değerler üretici talimatından küçük olsa dahi üretici talimatı esas alınacaktır:
| Kiremit Türü | Min. Eğim (°) | Min. Eğim (yüzde) | Alt Örtü Koşulu |
|---|---|---|---|
| Marsilya / S-kiremit | 17° | yüzde 30 | Alt örtü zorunlu |
| Marsilya — sürükleme rüzgarı / sahil | 25° | yüzde 47 | Çift kat alt örtü |
| Alaturka | 30° | yüzde 57 | Alt örtü zorunlu |
| Beton kiremit (üretici onaylı) | 15° | yüzde 27 | Alt örtü zorunlu |
| Düz (Alman / Hollanda) kiremit | 22° | yüzde 40 | Alt örtü zorunlu |
| Herhangi kiremit — kar bölgesi | +5° ekstra | tablodan +5° | Çift kat alt örtü |
Resmi Şartname Metni (Devam)
Minimum eğim değerleri kesinlikle karşılanacaktır. Bu değerlerin altında kalan çatı eğiminde kiremit uygulaması yapılmayacaktır. Proje eğimi yeterli değilse çatı açısı değiştirilecek ya da uygun sistem seçilecektir. Sahil ve sürükleme rüzgarı bölgelerinde (rüzgar hızı 100 km/h üzeri) minimum eğim 25°'nin altında bırakılmayacak, çift kat alt örtü uygulanacaktır.
USTA
"Eğim 20 derece şefi ama alaturka koyduk — eski evlerde böyle var, olur."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Alaturka kiremit iki parçalı sistemdir: alt düz kapak kiremit ve üst yuvarlak kiremit arası su yolu oluşturur. Bu su yolu 30° altındaki eğimlerde yağış ve sürükleme rüzgarı koşullarında geri çekilir ve kapak kiremiti altından içeri girer. 20° eğimde alaturka döşemek, hafif eğimde kapı olmayan bir taş duvar yapmakla eşdeğerdir — yağmur çatıya yatay girişe davet çıkarır.
Kiremit çatı teknik şartname, eğim hesabı ve uygulama denetimi danışmanlığı için yazın.
Danışmanlık AlınMadde 3: Alt Örtü — Bitümlü Örtü ve Nefes Alabilen Membran
Resmi Şartname Metni
Alt örtü, kiremit çatının ikinci savunma hattıdır. Kiremit çatlama, kırılma veya rüzgar kaldırması durumunda suyun ahşap konstrüksiyona ulaşmasını engeller. Alt örtü tüm kiremit çatılarda zorunludur — "kiremit su geçirmez" anlayışıyla atlanması kabul edilmeyecektir.
Alt örtü türleri:
Bitümlü örtü (bitümen keçesi) — TS EN 13707:
— Minimum 15-17 kg/m² ağırlık (standart tip)
— Kar bölgesi ve sahil: minimum 25 kg/m² (ağır tip)
— Uygulama: ahşap altlık üzerine, saçaktan başlayarak mahyaya doğru, yatay bindirme minimum 100 mm, dikey bindirme minimum 150 mm
Nefes alabilen su geçirmez membran (breathable membrane):
— Sd ≤ 0.1 m difüzyon direnci (yüksek buhar geçirgenliği)
— Minimum su sütunu dayanımı: 1000 mm (W1)
— Modern tercih — havalandırmalı çatılarda bitümlü örtüye kıyasla kondens riskini belirgin ölçüde azaltır
— Bindirme: yatay minimum 150 mm, dikey minimum 200 mm
Bölgesel ek önlem:
— Saçak kenarı: minimum 1 m ek bitümlü örtü bant (buz engeli)
— Kar bölgelerinde: saçaktan minimum 900 mm içeriye kadar buz engeli bandı
Alt örtü türleri:
Bitümlü örtü (bitümen keçesi) — TS EN 13707:
— Minimum 15-17 kg/m² ağırlık (standart tip)
— Kar bölgesi ve sahil: minimum 25 kg/m² (ağır tip)
— Uygulama: ahşap altlık üzerine, saçaktan başlayarak mahyaya doğru, yatay bindirme minimum 100 mm, dikey bindirme minimum 150 mm
Nefes alabilen su geçirmez membran (breathable membrane):
— Sd ≤ 0.1 m difüzyon direnci (yüksek buhar geçirgenliği)
— Minimum su sütunu dayanımı: 1000 mm (W1)
— Modern tercih — havalandırmalı çatılarda bitümlü örtüye kıyasla kondens riskini belirgin ölçüde azaltır
— Bindirme: yatay minimum 150 mm, dikey minimum 200 mm
Bölgesel ek önlem:
— Saçak kenarı: minimum 1 m ek bitümlü örtü bant (buz engeli)
— Kar bölgelerinde: saçaktan minimum 900 mm içeriye kadar buz engeli bandı
USTA
"Alt örtü koymadık şefi, kiremit yeterli zaten — eski evlerde de yoktu, sorun olmadı."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Kiremit çatı hiçbir zaman yüzde yüz su geçirmez değildir. Yatay sürükleme rüzgarı yağmuru kiremit altına sokabilir; kar birikimi erirken kılcal etkiyle çakma derinden içeri girebilir; deprem veya rüzgarla yerinden çıkan tek bir kiremit o noktada koruma kalkanını yok eder. Alt örtü bu koşulların tamamında ikinci bir bariyer işlevi görür. "Eski evlerde yoktu" değerlendirmesi, eskiden daha kalın ve özenli tuğla konstrüksiyonlar kullanıldığı, bugün ise çoğunlukla açık ahşap çıta sistemi üzerine doğrudan kiremit döşendiği gerçeğini göz ardı eder.
Madde 4: Mertek ve Çıta Sistemi
Resmi Şartname Metni
Mertekler (rafters):
— Kesit: minimum 5×7.5 cm veya 5×10 cm (çatı yükü ve açıklığa göre hesaplanacaktır)
— Aralık: genellikle 50-80 cm (yapısal hesaba göre)
— Malzeme: kurutulmuş, emprenye edilmiş sarıçam veya ladin; rutubet yüzdesi maksimum 18
— Emprenye zorunludur — emprenyesiz ahşap mertek, kiremit altındaki rutubet ortamında çürüyerek taşıma kapasitesini yitirir
Çıtalar (battens):
— Kesit: minimum 4×5 cm (kiremit ağırlığı ve kar yüküne göre)
— Aralık (çakma aralığı): kiremit türü ve eğime göre belirlenir — Madde 5'te detaylandırılmıştır
— Malzeme: kurutulmuş, emprenye edilmiş ahşap
— Çıtalar merteklere minimum 70 mm uzunluğunda galvanize veya paslanmaz çelik çivi ile sabitlenecektir
Havalandırma çıtası:
— Nefes alabilen membran üzerine, asıl çıta altına: 25-40 mm kalınlıkta havalandırma çıtası (counter batten) koyulacaktır
— Bu çıta metal altında havalandırma boşluğu oluşturur — kondens önleme için zorunludur
— Kesit: minimum 5×7.5 cm veya 5×10 cm (çatı yükü ve açıklığa göre hesaplanacaktır)
— Aralık: genellikle 50-80 cm (yapısal hesaba göre)
— Malzeme: kurutulmuş, emprenye edilmiş sarıçam veya ladin; rutubet yüzdesi maksimum 18
— Emprenye zorunludur — emprenyesiz ahşap mertek, kiremit altındaki rutubet ortamında çürüyerek taşıma kapasitesini yitirir
Çıtalar (battens):
— Kesit: minimum 4×5 cm (kiremit ağırlığı ve kar yüküne göre)
— Aralık (çakma aralığı): kiremit türü ve eğime göre belirlenir — Madde 5'te detaylandırılmıştır
— Malzeme: kurutulmuş, emprenye edilmiş ahşap
— Çıtalar merteklere minimum 70 mm uzunluğunda galvanize veya paslanmaz çelik çivi ile sabitlenecektir
Havalandırma çıtası:
— Nefes alabilen membran üzerine, asıl çıta altına: 25-40 mm kalınlıkta havalandırma çıtası (counter batten) koyulacaktır
— Bu çıta metal altında havalandırma boşluğu oluşturur — kondens önleme için zorunludur
USTA
"Emprenye olmayan ahşap çıta koyduk şefi, pahalı emprenye — kiremit örter zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Kiremit altı hava şartlarına bağlı olarak yaz aylarında yüksek nem, kış aylarında donma yaşanan bir mikro iklimdir. Emprenyesiz ahşap bu ortamda yavaş yavaş çürür — dışarıdan belli olmaz. 10-15 yıl sonra tüm çatı konstrüksiyonunu yenileyen fatura, emprenye maliyetinin 20-30 katına ulaşır. Emprenye ile emprenye etsiz çıta arasındaki maliyet farkı metrekare başına genellikle ihmal edilebilir düzeydedir.
Madde 5: Çakma Düzeni ve Boyuna Örtüşme
Resmi Şartname Metni
Boyuna örtüşme (head lap), kiremit su sızdırmazlığını belirleyen en kritik boyutsal parametredir.
Minimum boyuna örtüşme değerleri:
— Marsilya kiremit: minimum 70 mm (eğim 25° altında: minimum 85 mm)
— Alaturka kiremit: minimum 80-100 mm
— Beton kiremit: üretici talimatına göre, minimum 70 mm
Çıta aralığı hesabı:
Çakma (çıta) aralığı = Kiremit uzunluğu − Boyuna örtüşme
Örnek: 42 cm Marsilya kiremit − 7 cm örtüşme = 35 cm çıta aralığı
Çakma aralığı karşılaştırma tablosu:
Minimum boyuna örtüşme değerleri:
— Marsilya kiremit: minimum 70 mm (eğim 25° altında: minimum 85 mm)
— Alaturka kiremit: minimum 80-100 mm
— Beton kiremit: üretici talimatına göre, minimum 70 mm
Çıta aralığı hesabı:
Çakma (çıta) aralığı = Kiremit uzunluğu − Boyuna örtüşme
Örnek: 42 cm Marsilya kiremit − 7 cm örtüşme = 35 cm çıta aralığı
Çakma aralığı karşılaştırma tablosu:
| Kiremit Türü | Tipik Kiremit Boyu | Min. Örtüşme | Maks. Çakma Aralığı |
|---|---|---|---|
| Marsilya (standard) | 420 mm | 70 mm | 350 mm |
| Marsilya (düşük eğim) | 420 mm | 85 mm | 335 mm |
| Alaturka | 330-380 mm | 80-100 mm | 250-280 mm |
| Beton kiremit (büyük) | 420-450 mm | 70 mm | 350-380 mm |
Resmi Şartname Metni (Devam)
Çakma aralığı hiçbir durumda maksimum değeri aşmayacaktır. "Daha az çıta kullanalım" anlayışıyla çakma aralığı açıldığında boyuna örtüşme düşer ve su sızıntısı riski artar. Tüm çıtalar eşit aralıkla, yatay olarak döşenecektir — eğimli veya düzensiz çıta kiremit oturmasını bozar. Çakma aralığı döşeme başlamadan çizgi çekerek tüm mertek üzerinde işaretlenecektir.
USTA
"Çakma aralığını 40 cm yaptık şefi, 2 cm daha açtık — daha az çıta harcadık."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
2 cm fazla çakma aralığı, boyuna örtüşmeyi 7 cm'den 5 cm'ye düşürür. 5 cm örtüşme, hafif sürükleme rüzgarı eşliğinde düşen yağışın kiremit aralarından aşağı sızmasına yeterlidir. Her çıtada biriken bu fark tüm çatı yüzeyine yayılır. Azaltılan çıta maliyeti, 5-7 yıl içinde başlayan su sızıntısı nedeniyle yapılacak onarımın yanında önemsizdir.
Kiremit çatı denetimi, çakma hesabı ve rüzgar bağlama protokolü için yazın.
WhatsApp'tan Ön Görüşme AlınMadde 6: Kiremit Bağlama ve Rüzgar Güvenliği
Resmi Şartname Metni
Kiremitler çeşitli mekanik yöntemlerle bağlanacaktır. Bağlama yoğunluğu rüzgar bölgesine ve konuma göre belirlenecektir:
Bağlama yöntemleri:
— Kiremit teli: Her kiremit çıtaya galvanize veya paslanmaz çelik tel ile bağlanacaktır (en güvenli yöntem)
— Klips/kanca: Plastik veya metal kiremit klipsi; mektekçi tavsiyesine göre seçilecektir
— Kiremit pimi / harpun çivisi: Özellikle son sıra ve mahya için
Zorunlu bağlama pozisyonları (minimum gereksinim):
— Son sıra (saçak sırası): Her kiremit bağlanacaktır
— Yan kenar sıraları (her iki kenarda): Her kiremit bağlanacaktır
— Mahya altı son sıra: Her kiremit bağlanacaktır
— İç alanlarda: düşük rüzgar bölgesinde her 4. sıra; yüksek rüzgar bölgesinde her 2. sıra veya her kiremit
Rüzgar bölgesi sınıflandırması (TS EN 1991-1-4):
— Kıyı şeridi 5 km içi, dağ yamaçları, yüksek bina çatıları: yüksek rüzgar — her kiremit bağlanacaktır
— İç kesim, orman içi, korunaklı vadi: düşük rüzgar — minimum her 4. sıra
Bağlama yöntemleri:
— Kiremit teli: Her kiremit çıtaya galvanize veya paslanmaz çelik tel ile bağlanacaktır (en güvenli yöntem)
— Klips/kanca: Plastik veya metal kiremit klipsi; mektekçi tavsiyesine göre seçilecektir
— Kiremit pimi / harpun çivisi: Özellikle son sıra ve mahya için
Zorunlu bağlama pozisyonları (minimum gereksinim):
— Son sıra (saçak sırası): Her kiremit bağlanacaktır
— Yan kenar sıraları (her iki kenarda): Her kiremit bağlanacaktır
— Mahya altı son sıra: Her kiremit bağlanacaktır
— İç alanlarda: düşük rüzgar bölgesinde her 4. sıra; yüksek rüzgar bölgesinde her 2. sıra veya her kiremit
Rüzgar bölgesi sınıflandırması (TS EN 1991-1-4):
— Kıyı şeridi 5 km içi, dağ yamaçları, yüksek bina çatıları: yüksek rüzgar — her kiremit bağlanacaktır
— İç kesim, orman içi, korunaklı vadi: düşük rüzgar — minimum her 4. sıra
USTA
"Tel bağlamadık şefi, ağır kiremit — rüzgarda uçmaz zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Kiremit ağırlığı rüzgar altında yeterli değildir — rüzgar kaldırma kuvveti (uplift) aşağıdan etkiler. Saçak kenarından esen rüzgar kiremit altına girerek onu yukarı kaldırır. Bu kuvvet kiremiti yerinden oynatır; komşu kiremitlerle kilitleme (özellikle Marsilya sisteminde) daha zayıf hale gelir ve domino etkisiyle büyük bir bölüm kayabilir. Bağlanmamış saçak sırası kiremit çatının en büyük fırtına hasarı kaynağıdır.
Madde 7: Mahya Kiremiti — Kuru ve Islak Döşeme
Resmi Şartname Metni
Mahya, çatının en kritik su toplama ve havalandırma noktasıdır. İki temel sistem vardır:
Kuru mahya sistemi (tercih edilen):
— Özel mahya klipsleri ve havalandırmalı mahya profili (ridge ventilation system) ile
— Mahya kiremitleri çimento harçla gömülmeyecektir — kuru sistemde mekanik bağlama ile sabitlenecektir
— Havalandırma aralığı: minimum 40 mm × mahya uzunluğu boyunca
— Avantajlar: çatı altı havalandırması optimal, harç çatlağından kaynaklanan sızıntı riski yok, bakımı kolay
Islak mahya sistemi (geleneksel):
— Harç: çimento + kum 1:3, plastik katkılı
— Mahya kiremiti harç içine tamamen gömülmeyecektir — her iki yanında minimum 20 mm hava boşluğu bırakılacaktır (havalandırma için)
— Her mahya kiremiti tel veya pim ile mekanik olarak da sabitlenecektir — yalnızca harç bağlantısı rüzgar güvenliği sağlamaz
— Harç donmadan önce ek yağmur veya dona maruz bırakılmayacaktır
Mahya kiremitlerinin çatı kiremidiyle aynı seri ve üreticiden seçilmesi zorunludur — renk ve profil uyumsuzluğu estetik sorun yanında su sızdırmazlık problemi de oluşturabilir.
Kuru mahya sistemi (tercih edilen):
— Özel mahya klipsleri ve havalandırmalı mahya profili (ridge ventilation system) ile
— Mahya kiremitleri çimento harçla gömülmeyecektir — kuru sistemde mekanik bağlama ile sabitlenecektir
— Havalandırma aralığı: minimum 40 mm × mahya uzunluğu boyunca
— Avantajlar: çatı altı havalandırması optimal, harç çatlağından kaynaklanan sızıntı riski yok, bakımı kolay
Islak mahya sistemi (geleneksel):
— Harç: çimento + kum 1:3, plastik katkılı
— Mahya kiremiti harç içine tamamen gömülmeyecektir — her iki yanında minimum 20 mm hava boşluğu bırakılacaktır (havalandırma için)
— Her mahya kiremiti tel veya pim ile mekanik olarak da sabitlenecektir — yalnızca harç bağlantısı rüzgar güvenliği sağlamaz
— Harç donmadan önce ek yağmur veya dona maruz bırakılmayacaktır
Mahya kiremitlerinin çatı kiremidiyle aynı seri ve üreticiden seçilmesi zorunludur — renk ve profil uyumsuzluğu estetik sorun yanında su sızdırmazlık problemi de oluşturabilir.
USTA
"Mahyayı tamamen çimento içine gömdük şefi — daha sağlam tutar böyle."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Mahya kiremitini çimento içine tamamen gömmek iki sorun yaratır. Birincisi çatı altı havalandırması kesilir — çatı altındaki nem dışarı çıkamaz, ahşap konstrüksiyon rutubetlenir. İkincisi harç zamanla çatlar; Türkiye'nin yaz-kış termal döngüsü harcı yorar. Çatlayan harçtan mahya kiremiti yerinden oynar ve su sızıntısı başlar. Kuru mahya sistemi veya tel/pim takviyeli ıslak sistem her iki sorunu da çözer.
Madde 8: Saçak, Yan Kenar ve Rüzgar Eteği Detayları
Resmi Şartname Metni
Saçak (eaves) detayı:
— Saçak altı yüzey (soffite) kapalı ise: kiremit alt seviyesinde havalandırma ızgarası bırakılacaktır
— İlk sıra kiremit yükseltici (eaves filler / saçak dolgu parçası) uygulanacaktır — bu parça kiremit arka ucunu yükseltir ve suyu ilk sıradan ileri yönlendirir
— İlk sıra kiremitler (saçak sırası) hepsinin bağlanması zorunludur
— Su oluğu (gutter) bağlantısı: saçak kiremiti su oluk iç kenarının üzerinde minimum 30 mm olacaktır — kısa kiremit suyun oluk yerine fasya tahtasına damlamasına yol açar
Yan kenar (verge/gable end) detayı:
— Yan kenar kiremitleri özel kenar kiremidi (verge tile) veya harçlı bitiş ile kapatılacaktır
— Yan kenarda kiremit son çıtanın dışına minimum 40-50 mm taşacaktır — bu taşma suyun duvara akmasını önler
— Yan kenar kiremitleri her adet bağlanacaktır
— Harçlı bitişlerde: çimento + kum karışımı, kiremit rengiyle uyumlu pigment
— Saçak altı yüzey (soffite) kapalı ise: kiremit alt seviyesinde havalandırma ızgarası bırakılacaktır
— İlk sıra kiremit yükseltici (eaves filler / saçak dolgu parçası) uygulanacaktır — bu parça kiremit arka ucunu yükseltir ve suyu ilk sıradan ileri yönlendirir
— İlk sıra kiremitler (saçak sırası) hepsinin bağlanması zorunludur
— Su oluğu (gutter) bağlantısı: saçak kiremiti su oluk iç kenarının üzerinde minimum 30 mm olacaktır — kısa kiremit suyun oluk yerine fasya tahtasına damlamasına yol açar
Yan kenar (verge/gable end) detayı:
— Yan kenar kiremitleri özel kenar kiremidi (verge tile) veya harçlı bitiş ile kapatılacaktır
— Yan kenarda kiremit son çıtanın dışına minimum 40-50 mm taşacaktır — bu taşma suyun duvara akmasını önler
— Yan kenar kiremitleri her adet bağlanacaktır
— Harçlı bitişlerde: çimento + kum karışımı, kiremit rengiyle uyumlu pigment
USTA
"Saçak dolgu parçası koymadık şefi, pahalı — düz kiremit koyuyoruz saçağa da."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Saçak dolgu parçası olmadan ilk sıra kiremit düz yatar. Düz yatan kiremit arka ucu alt örtüyü "kaldırabilir" ve biriken su kılcal etki veya sürükleme rüzgarıyla bu mesafeden içeri girebilir. Saçak dolgu parçası birinci sıra kiremitin arka ucunu yükseltir ve tüm sistemi doğru açıya taşır. Maliyeti ihmal edilebilir; birkaç yıl içinde alttan sızan su büyük onarım maliyeti getirir.
Madde 9: Dere, Köşe (Hip) ve Metal Yaka Detayları
Resmi Şartname Metni
Dere (valley) detayı — en kritik su yönetim noktası:
— Dere boyunca metal dere levhası döşenecektir: galvanize çelik (minimum 0.6 mm), alüminyum veya kurşun
— Dere levhası genişliği: minimum 500 mm (her iki taraftan 250 mm)
— Kiremitler dereden minimum 75 mm boşluk bırakarak kesilecektir — dar dere su kapasitesini düşürür
— Dere levhası saçaktan mahyaya doğru, her levha 150 mm örtüşerek döşenecektir
— Levha kenarları kiremit altına minimum 100 mm girecektir
— Dereye kiremit kesimini (valley cut) harçla doldurmak yasaktır — su akışını engeller
Köşe (hip) detayı:
— Köşe kiremidi (hip tile) kullanılacaktır
— Köşe kiremidi altına metal yaka veya nefes alabilen örtü bant uygulanacaktır
— Köşe kiremidi harç + mekanik bağlama ile sabitlenecektir
— Dere boyunca metal dere levhası döşenecektir: galvanize çelik (minimum 0.6 mm), alüminyum veya kurşun
— Dere levhası genişliği: minimum 500 mm (her iki taraftan 250 mm)
— Kiremitler dereden minimum 75 mm boşluk bırakarak kesilecektir — dar dere su kapasitesini düşürür
— Dere levhası saçaktan mahyaya doğru, her levha 150 mm örtüşerek döşenecektir
— Levha kenarları kiremit altına minimum 100 mm girecektir
— Dereye kiremit kesimini (valley cut) harçla doldurmak yasaktır — su akışını engeller
Köşe (hip) detayı:
— Köşe kiremidi (hip tile) kullanılacaktır
— Köşe kiremidi altına metal yaka veya nefes alabilen örtü bant uygulanacaktır
— Köşe kiremidi harç + mekanik bağlama ile sabitlenecektir
USTA
"Dereyi çimento ile kapadık şefi, kiremit güzel oturdu — metal pahalı."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Dere iki eğimden gelen suyun toplandığı yerdir — çatının en yoğun su akışı dereden geçer. Çimento dere hem su kapasite sorununa hem harç çatlağı sorununa açıktır. Termal döngü ve yağış sıklığı harç çatlatır; çatlaktan kiremit altına su sızması kaçınılmaz olur. Metal dere levhası bu sorunların ikisini birden önler ve yüzlerce yıllık birikimin mühendislik çözümüdür.
Madde 10: Baca ve Penetrasyon Su Geçirmezliği
Resmi Şartname Metni
Baca, çatıyı delip geçen her eleman gibi su sızıntısı için potansiyel nokta oluşturur.
Baca su yaka sistemi:
— Baca alt tarafı: üçgen alevi (cricket / saddle) — bacanın arkasında su toplama önlenir, büyük bacalarda zorunludur
— Baca yan tarafları: step flashing — her kiremit sırasına ayrı metal parçası; baca duvarına 75 mm, kiremit altına 100 mm girecektir
— Baca üst tarafı: apron (önlük) yaka — kiremit üzerinden bacanın önüne atlayarak su yönlendirir
— Üst yaka (counter flashing): baca duvarı derzine 25-30 mm gömülü, kurşun veya alüminyum
Baca çevresi mastik uygulaması:
— Yaka ile kiremit arasına elastik mastik (silikon veya poliüretan) uygulanacaktır
— Yalnızca çimento harçla baca etrafını doldurmak kabul edilmeyecektir — harç termal döngüde çatlar ve su yolu açılır
Güneş paneli penetrasyonları:
— Standart kiremit delme ve silikon uygulama yöntemi uzun vadede sızıntı üretir
— Kiremit entegreli güneş paneli kancası veya onaylı geçiş elemanı kullanılacaktır
Baca su yaka sistemi:
— Baca alt tarafı: üçgen alevi (cricket / saddle) — bacanın arkasında su toplama önlenir, büyük bacalarda zorunludur
— Baca yan tarafları: step flashing — her kiremit sırasına ayrı metal parçası; baca duvarına 75 mm, kiremit altına 100 mm girecektir
— Baca üst tarafı: apron (önlük) yaka — kiremit üzerinden bacanın önüne atlayarak su yönlendirir
— Üst yaka (counter flashing): baca duvarı derzine 25-30 mm gömülü, kurşun veya alüminyum
Baca çevresi mastik uygulaması:
— Yaka ile kiremit arasına elastik mastik (silikon veya poliüretan) uygulanacaktır
— Yalnızca çimento harçla baca etrafını doldurmak kabul edilmeyecektir — harç termal döngüde çatlar ve su yolu açılır
Güneş paneli penetrasyonları:
— Standart kiremit delme ve silikon uygulama yöntemi uzun vadede sızıntı üretir
— Kiremit entegreli güneş paneli kancası veya onaylı geçiş elemanı kullanılacaktır
USTA
"Baca etrafını çimento ile kapattık şefi, silikon çektik üstüne — sorun olmaz."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Çimento-baca tuğlası arayüzü Türkiye'de en yaygın kiremit çatı su sızıntısı noktasıdır. Baca duvarı ve çatı konstrüksiyonu aynı anda ısınıp soğumaz — baca hafif farklı hareket eder ve bu küçük rölatif hareket yıllar içinde harç bağını koparır. Metal step flashing bu harekete uyum sağlar ve su yolunu mekanik olarak keser. Bu detay düzeltilmeden üst üste çimento ve silikon uygulamak geçici çözümdür.
Madde 11: Donma-Çözülme Dayanımı ve İklim Sınıfı Seçimi
Resmi Şartname Metni
Türkiye'nin büyük bölümü donma-çözülme döngüsüne maruz kalır. Kiremit bu döngüye dayanıklı olmalıdır.
Donma-çözülme sınıfları (TS EN 1304 ve EN 539-2):
— F0: Donmaya dayanıklı değil — Türkiye'nin donma riski olan her bölgesinde kullanılamaz
— F1: Orta donma dayanımı — kıyı bölgeleri, Batı Akdeniz
— F2: Yüksek donma dayanımı — iç Anadolu, doğu illeri, yüksek irtifa
Bölgeye göre minimum sınıf:
— İstanbul, İzmir, Antalya, Bursa: minimum F1
— Ankara, Konya, Erzurum, doğu illeri: minimum F2 zorunludur
— 900 m üstü irtifa: her bölgede F2 zorunludur
Donma dayanım sınıfı ürün belgesiyle belgelenecektir. "Aynı görünüyor" değerlendirmesiyle F0 ürün F2 gerektiren bölgede kullanılmayacaktır.
Donma-çözülme sınıfları (TS EN 1304 ve EN 539-2):
— F0: Donmaya dayanıklı değil — Türkiye'nin donma riski olan her bölgesinde kullanılamaz
— F1: Orta donma dayanımı — kıyı bölgeleri, Batı Akdeniz
— F2: Yüksek donma dayanımı — iç Anadolu, doğu illeri, yüksek irtifa
Bölgeye göre minimum sınıf:
— İstanbul, İzmir, Antalya, Bursa: minimum F1
— Ankara, Konya, Erzurum, doğu illeri: minimum F2 zorunludur
— 900 m üstü irtifa: her bölgede F2 zorunludur
Donma dayanım sınıfı ürün belgesiyle belgelenecektir. "Aynı görünüyor" değerlendirmesiyle F0 ürün F2 gerektiren bölgede kullanılmayacaktır.
USTA
"Don sınıfına bakmadık şefi, kiremit kiremittir — Erzurum'da da çalışır."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
F0 sınıfı kil kiremit, su emme oranı yüksek olan üründen üretilir. Erzurum gibi 130+ don günü yaşanan iklimde kiremit içindeki su donarak genleşir ve kiremiti içten çatlatır. İlk kış bu hasar gözle görülmez — ama her don-çözünme döngüsünde çatlaklar büyür. 3-5 yılda tüm çatı yüzeyi hasar görür ve yenileme zorunlu olur. F2 kiremit ile F0 kiremit arasındaki fiyat farkı genellikle m² başına 30-50 TL'yi geçmez.
Madde 12: Havalandırma ve Kondens Kontrolü
Resmi Şartname Metni
Kiremit çatılar altında havalandırma, kondens birikimine karşı kritik korumadır:
Havalandırma prensipleri:
— Kiremit katmanı ile ısı yalıtımı arasında minimum 50 mm havalandırma boşluğu bulunacaktır
— Bu boşluk saçaktan mahyaya kadar kesintisiz hava sirkülasyonu sağlayacaktır
— Saçak altı havalandırma ızgarası (eaves vent) ve mahya havalandırması (ridge vent) birlikte uygulanacaktır — biri olmadan diğeri işlevsizdir
Islak hacimlerde havalandırma:
— Banyo veya mutfak havalandırma kanalı çatıya çıkıyorsa: nemli hava mahya kiremidi veya özel havalandırma kiremidi aracılığıyla tahliye edilecektir
— Havalandırma kanalını alt örtü içinden geçirip kiremit aralarından açmak yasaktır — nem alt örtü üzerinde kondense olur
Yalıtımlı çatıda katman sırası (soğuk çatı):
— Oda tavanı → buhar kesici → ısı yalıtımı → hava boşluğu (min. 50 mm) → alt örtü → çıta → kiremit
Havalandırma prensipleri:
— Kiremit katmanı ile ısı yalıtımı arasında minimum 50 mm havalandırma boşluğu bulunacaktır
— Bu boşluk saçaktan mahyaya kadar kesintisiz hava sirkülasyonu sağlayacaktır
— Saçak altı havalandırma ızgarası (eaves vent) ve mahya havalandırması (ridge vent) birlikte uygulanacaktır — biri olmadan diğeri işlevsizdir
Islak hacimlerde havalandırma:
— Banyo veya mutfak havalandırma kanalı çatıya çıkıyorsa: nemli hava mahya kiremidi veya özel havalandırma kiremidi aracılığıyla tahliye edilecektir
— Havalandırma kanalını alt örtü içinden geçirip kiremit aralarından açmak yasaktır — nem alt örtü üzerinde kondense olur
Yalıtımlı çatıda katman sırası (soğuk çatı):
— Oda tavanı → buhar kesici → ısı yalıtımı → hava boşluğu (min. 50 mm) → alt örtü → çıta → kiremit
USTA
"Mahya havalandırması eklemedik şefi, saçak altını kapattık — rüzgar girmesin."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Saçak altı ve mahya birlikte açık olmazsa hava sirkülasyonu oluşamaz. Nem, çatı altında birikir ve ahşap konstrüksiyona işler. Kışın soğuk yüzeyler üzerinde yoğuşan nem, sıkışmış alanda küf ve çürüme üretir. Mahya kapatıldığında yalnızca saçaktan hava girişi olur — ama çıkış yolu olmadığı için bu hava içeride durur ve nem sıkışır. Saçak + mahya havalandırma sistemi birlikte çalışır; biri kapatıldığında ikisi de anlamsızlaşır.
Madde 13: Hata Maliyet Tablosu
Aşağıdaki tablo, 150 m² kiremit çatı için 2026 piyasa koşullarında ihmallerin gerçek bedelini özetler:
| İhmal Edilen Madde | Gerçek Sonuç | Onarım / Yenileme Maliyeti |
|---|---|---|
| Sertifikasız, düşük kalite kiremit (Madde 1) | Don hasarı — 3-5 kışta kırıklar | +40.000 - 80.000 TL (kiremit yenileme) |
| Alaturkaya yetersiz eğim (Madde 2) | İlk kıştan itibaren su sızıntısı | +60.000 - 120.000 TL (yeniden yapım) |
| Alt örtü yok (Madde 3) | Çatlak kiremitte içeri dolan su | +25.000 - 60.000 TL (kiremit söküm + alt örtü + yeniden) |
| Emprenyesiz çıta/mertek (Madde 4) | 10-15 yılda çürüme | +80.000 - 200.000 TL (konstrüksiyon yenileme) |
| Geniş çakma aralığı (Madde 5) | Yetersiz örtüşme, sürükleme sızıntısı | +30.000 - 70.000 TL (kısmi döşeme) |
| Bağlanmamış saçak/kenar kiremiti (Madde 6) | Fırtınada kiremit uçması | +5.000 - 15.000 TL + olası eşya/araç hasarı |
| Çimento gömülü mahya (Madde 7) | Havalandırma kesilmesi + çatlak | +10.000 - 30.000 TL (mahya yenileme) |
| Metal dere yerine çimento (Madde 9) | Çatlak haraçtan yoğun sızıntı | +15.000 - 40.000 TL (dere söküm + metal döşeme) |
| Baca çevresi sadece çimento (Madde 10) | 5-8 yılda baca sızıntısı | +8.000 - 20.000 TL (baca söküm + yaka) |
| F0 kiremit donma bölgesinde (Madde 11) | 3-5 kışta tüm yüzey kırık | +40.000 - 80.000 TL (tam kiremit yenileme) |
| Havalandırmasız çatı (Madde 12) | Küf + ahşap çürümesi | +30.000 - 80.000 TL |
Kiremit çatının 50-100 yıl dayanması için gereken koşullar bu şartnamede belgelenmiştir. Kaliteli kiremit seçimi, doğru eğim, alt örtü, emprenye ahşap, doğru çakma aralığı, bağlama, mahya havalandırması, metal dere ve baca yaka detayı — bunlardan herhangi biri atlandığında 50 yıllık sistem 10 yıla düşebilir. Toplam ek maliyet genellikle m² başına 80-150 TL'dir; bu hataların düzeltilmesi ise m² başına 400-800 TL'ye ulaşır.
Kiremit çatı teknik şartnamesi, don sınıfı değerlendirmesi ve uygulama denetimi için hemen yazın.
WhatsApp'tan Yazın