Yangın Söndürme / Sprinkler Sistemi Teknik Şartnamesi
Mekanik mühendisler, yangın güvenlik sistemi uygulayıcı firmaları, proje müellifleri, yapı denetim görevlileri ve konut, ofis, AVM, depo, endüstriyel tesis gibi projelerde otomatik sprinkler sistemi tasarımı, montajı veya kontrolünü üstlenecek her paydaş. Bu doküman, sözleşme özel şartlarına ek olarak uygulanır ve ihale/sözleşme eki teknik şartname olarak kullanılabilir. Sistemi tetikleyen algılama katmanı için ForumCAD Yangın Algılama ve Alarm Sistemi Teknik Şartnamesi ayrıca esas alınır; bu doküman özellikle söndürme (sprinkler) sistemine odaklanır.
Şartname İçindekiler
- Madde 1 — Kapsam ve Amaç
- Madde 2 — Tanımlar ve Kısaltmalar
- Madde 3 — Uygulanacak Standart ve Yönetmelikler
- Madde 4 — Tehlike Sınıflandırması
- Madde 5 — Sprinkler Kafası Tipleri ve Seçim Kriterleri
- Madde 6 — Sıcaklık Derecelendirmesi ve Renk Kodları
- Madde 7 — Sprinkler Yerleşimi, Kapsama Alanı ve Aralık Kuralları
- Madde 8 — Boru Şebekesi ve Hidrolik Hesap
- Madde 9 — Sistem Tipleri (Islak, Kuru, Ön Tepkili, Deluge)
- Madde 10 — Alarm Vana İstasyonu
- Madde 11 — Kontrol Vanaları ve Bölge (Zon) Sınırları
- Madde 12 — Su Kaynağı ve Depolama
- Madde 13 — Pompa İstasyonu
- Madde 14 — Basınç Şartları ve Test/Drenaj Bağlantıları
- Madde 15 — Yüksek Tehlike Depolama (HHS) İçin Özel Şartlar
- Madde 16 — Diğer Sistemlerle Entegrasyon
- Madde 17 — Montaj Toleransları
- Madde 18 — Devreye Alma Testleri ve Kabul Kriterleri
- Madde 19 — Periyodik Bakım ve Test
- Madde 20 — İş Güvenliği
- Madde 21 — Garanti Şartları
- Madde 22 — Teslim Belgeleri
- Madde 23 — Reddedilme Kriterleri
- Madde 24 — Sistem Güvenilirlik Değerlendirmesi (Kritik Tesisler İçin)
Madde 1 — Kapsam ve Amaç
Bu şartname; konut, ofis, AVM, otel, depo ve endüstriyel tesis gibi yapılarda tesis edilecek otomatik sprinkler (yağmurlama) sistemlerinin tehlike sınıflandırması, sprinkler kafası seçimi ve yerleşimi, boru şebekesi ve hidrolik hesap esasları, alarm vana istasyonu, su kaynağı ve pompa seti tasarımı, montajı, devreye alma testleri ve periyodik bakım esaslarını kapsar.
Amaç; bir yangını erken aşamada, gelişimini durduracak veya kontrol altına alacak şekilde otomatik olarak söndürmek ya da bastırmak, bu sırada can güvenliğini korumak ve itfaiye ekiplerinin müdahalesine kadar geçen sürede yangının yayılmasını sınırlamaktır.
Sistem, TS EN 12845 esaslarına ve TS EN 12259 serisine uygun sertifikalı bileşenlerle kurulur; tehlike sınıfı, hidrolik hesap, su kaynağı süresi ve pompa seti seçimi bu standarda göre proje bazında belirlenir.
Bu şartnamenin onaylı revizyonu esastır; sahada uygulanacak değişiklikler yalnızca yazılı revizyon/izin ile yapılır.
Madde 2 — Tanımlar ve Kısaltmalar
| Terim | Açıklama |
|---|---|
| Tasarım Yoğunluğu (Design Density) | Birim döşeme alanına, birim zamanda uygulanması öngörülen su miktarı (mm/dk veya lt/dk/m²) |
| İşletme Alanı (Operating Area) | Hidrolik hesapta, yangının aynı anda tetikleyebileceği varsayılan en olumsuz sprinkler grubunun kapladığı alan |
| K-Faktör | Sprinkler kafasının debi katsayısı; belirli bir basınçta vereceği debiyi belirler (Q = K × √P) |
| Alarm Vana İstasyonu (Alarm Valve Set) | Sprinkler devresindeki su akışını algılayıp hem yerel hem uzak alarmı tetikleyen vana grubu |
| Jokey Pompa | Sistemdeki küçük sızıntı/basınç düşüşlerini karşılayarak ana pompaların gereksiz yere çalışmasını önleyen küçük kapasiteli yardımcı pompa |
| ESFR (Erken Bastırma Hızlı Tepkili) Sprinkler | Yüksek K-faktörlü, yüksek depolama alanlarında yangını erken aşamada bastırmak üzere tasarlanmış özel sprinkler tipi |
| RTI (Response Time Index) | Sprinkler elemanının ısıya tepki hızını ifade eden katsayı; düşük RTI hızlı tepkiyi gösterir |
| Zon Kontrol Vanası | Binanın belirli bir bölümünü besleyen sprinkler hattını izole edebilen, izleme kontaklı (monitörlü) ana kesme vanası |
Madde 3 — Uygulanacak Standart ve Yönetmelikler
| Standart / Yönetmelik | Konu |
|---|---|
| TS EN 12845 | Sabit yangın söndürme sistemleri — Otomatik sprinkler sistemleri: tasarım, montaj ve bakım |
| TS EN 12259-1 | Sprinkler ve su spreyi bileşenleri — Sprinklerler |
| TS EN 12259-2 / -3 | Islak alarm vana istasyonları ve kuru alarm vana istasyonları |
| TS EN 12259-5 | Su akış dedektörleri |
| TS EN 12259-12 | Sprinkler pompa üniteleri |
| TS EN 12201 / ilgili boru standartları | Boru ve bağlantı elemanları malzeme şartları |
| Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) | Bina sınıfına göre sprinkler sistemi zorunluluğu |
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu | Pompa dairesi ve tesisat işlerinde iş güvenliği yükümlülüğü |
Bu şartnamede atıfta bulunulan standart ve yönetmeliklerin güncel sürümleri esastır. Sözleşmede özellikle NFPA 13 talep edilmediği sürece, Türkiye'de yasal uygunluk zemini TS EN 12845'tir; iki standardın tasarım yoğunluğu, işletme alanı ve boru hesap yöntemleri birbirinin yerine doğrudan ikame edilemez. Bazı sigorta şirketleri (FM Global, Allianz gibi) veya çok uluslu yatırımcılar sözleşmede özel olarak NFPA 13 talep edebilir; bu durumda sözleşmede hangi standardın esas alınacağı ve iki standardın çakıştığı hükümlerde hangisinin geçerli olacağı açıkça belirtilir — belirtilmediği takdirde, Türkiye'de yasal/itfaiye onay zemini olan TS EN 12845 esas alınır.
Madde 4 — Tehlike Sınıflandırması
TS EN 12845, korunacak hacmi yangın yükü ve yanma karakteristiğine göre tehlike sınıflarına ayırır; sistemin tasarım yoğunluğu, işletme alanı, sprinkler aralığı ve su kaynağı süresi doğrudan bu sınıflandırmaya bağlıdır. Aşağıdaki değerler standardın genel referans tablosunu özetler; kesin sınıf ataması ve alt kategori (OH1-4, HHP1-3, HHS) seçimi, hacmin kullanım amacına ve depolanan/işlenen malzemenin yanma özelliğine göre proje bazında yapılır.
| Tehlike Sınıfı | Tipik Kullanım Alanı | Tasarım Yoğunluğu | İşletme Alanı |
|---|---|---|---|
| Düşük Tehlike (Light Hazard, LH) | Konut, otel odası, ofis, okul | ~2,25 mm/dk | ~84 m² (sprinkler başına azami kapsama ~21 m²) |
| Orta Tehlike OH1 | Düşük yoğunluklu ticari/imalat alanı | ~5,0 mm/dk | ~72 m² |
| Orta Tehlike OH2 | Orta yoğunluklu imalathane, otopark, genel depo | ~5,0 mm/dk | ~144 m² |
| Orta Tehlike OH3 | Yüksek yoğunluklu ticari/imalat alanı | ~5,0 mm/dk | ~216 m² |
| Orta Tehlike OH4 | En yüksek yoğunluklu OH alt sınıfı | ~5,0 mm/dk | ~360 m² |
| Yüksek Tehlike — Proses (HHP1-3) | Yüksek yanıcı malzeme işlenen üretim alanları | ~7,5-12,5 mm/dk arası | Proje bazında, standardın ilgili tablosuna göre |
| Yüksek Tehlike — Depolama (HHS) | Yüksek raf/yığın depolama alanları | Depolama yüksekliği, raf tipi ve malzeme sınıfına göre değişir | Bkz. Madde 15 |
Yukarıdaki değerler standardın genel referans tablosunu özetler; nihai tasarım yoğunluğu ve işletme alanı, proje mühendisi tarafından TS EN 12845'in ilgili tehlike sınıfı tablosuna göre kesinleştirilir ve hidrolik hesap raporunda gösterilir.
Madde 5 — Sprinkler Kafası Tipleri ve Seçim Kriterleri
| Sprinkler Tipi | Özellik | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Standart Tepkili (Standard Response) | Daha yüksek RTI, konvansiyonel tepki hızı | Ordinary/High Hazard alanlar |
| Hızlı Tepkili (Quick Response, QR) | Düşük RTI, erken tepki | Light Hazard, can güvenliği öncelikli alanlar |
| ESFR (Erken Bastırma Hızlı Tepkili) | Yüksek K-faktör (K200-K360 aralığı), yangını erken aşamada bastırmaya yönelik tasarım | Yüksek raf/yığın depolama (HHS) |
| Yan Duvar Tipi (Sidewall) | Tek yönlü sprey deseni, duvara yakın montaj | Koridor, otel odası, dar hacimler |
| Kuru Tip (Dry Sprinkler) | Donma riski olan hatlarda su içermeyen uzatma parçası | Soğuk hava deposu, dış mekan uzantıları |
| Gizli/Yarı Gömme Tip (Concealed / Recessed) | Estetik kaplama plakalı, tavan içine yarı/tam gömülü | Ofis, otel, konut asma tavanları |
Sprinkler kafası tipi, K-faktörü ve montaj yönü (dik/sarkık/yan duvar), tehlike sınıfına, tasarım yoğunluğuna ve tavan geometrisine göre proje hesabıyla belirlenir; tüm bileşenler TS EN 12259-1'e uygun sertifikalı ürün olmalıdır.
Madde 6 — Sıcaklık Derecelendirmesi ve Renk Kodları
TS EN 12259-1 esasına göre, sprinkler nominal çalışma sıcaklığı, korunan hacmin en yüksek beklenen ortam sıcaklığının en az 30°C üzerinde seçilir. Cam ampul (glass bulb) tipi sprinklerlerde sıcaklık sınıfı, ampul sıvısının rengiyle görsel olarak tanımlanır.
| Nominal Sıcaklık | Ampul Rengi | Tipik Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| 57°C | Turuncu | Soğuk hava deposu, klimalı alan (düşük ortam sıcaklığı) |
| 68°C | Kırmızı | Ofis, konut, genel ticari alan (en yaygın kullanılan sınıf) |
| 79°C | Sarı | Çatı altı, güneş gören hacimler |
| 93-100°C | Yeşil | Kazan dairesi, çatı altı depoları, sıcak proses yakını |
| 121-141°C | Mavi | Yüksek sıcaklıklı endüstriyel proses alanları |
| 163-182°C | Mor | Fırın yakını, çok yüksek sıcaklıklı özel alanlar |
| 204°C ve üzeri | Siyah | Aşırı yüksek sıcaklıklı özel endüstriyel proses alanları |
Yanlış sıcaklık sınıfı seçimi iki yönlü risk taşır: çok düşük seçilen sınıf, ortam sıcaklığındaki normal dalgalanmalarla (proses ısısı, güneş etkisi) yanlış/erken patlamaya (istenmeyen tetiklenme); çok yüksek seçilen sınıf ise gerçek bir yangında gecikmiş tepkiye yol açar.
Madde 7 — Sprinkler Yerleşimi, Kapsama Alanı ve Aralık Kuralları
Sprinkler yerleşimi, TS EN 12845'in ilgili tehlike sınıfı tablosuna göre hesaplanır; tavan yüksekliği, tavan geometrisi (kiriş, kanal, eğim) ve engel (ışık armatürü, kanal, raf üstü) kapsama alanını doğrudan etkiler.
| Tehlike Sınıfı | Sprinkler Başına Azami Kapsama Alanı | Azami Aralık |
|---|---|---|
| Light Hazard | ~21 m² | ~4,6 m |
| Ordinary Hazard (OH1-4) | ~12 m² | ~4,0 m |
| High Hazard (Proses/Depolama) | ~9 m² | ~3,7 m |
Sprinkler deflektörü ile tavan arasındaki mesafe, ısının ve suyun deflektöre doğru şekilde ulaşmasını sağlayacak aralıkta (tipik olarak birkaç santimetre ile birkaç on santimetre arasında, standardın ilgili maddesine göre) tutulur; aşırı yakın veya aşırı uzak montaj sprinklerin tepki süresini ve sprey desenini bozar. Raf, kanal veya ışık armatürü gibi engellerin sprey deseninde oluşturduğu "gölge alan" (obstruction), TS EN 12845'in engel kuralına göre ayrıca değerlendirilir; gerekiyorsa ek sprinkler konulur.
Sprinklerin duvara azami mesafesi; TS EN 12845 Madde 12.4'e göre birkaç kriterin en küçüğü esas alınarak belirlenir, bunlardan biri tehlike sınıfının azami aralığının yarısıdır (S/2) — örneğin Ordinary Hazard'da azami aralık ~4,0 m ise duvara azami mesafe bu kritere göre ~2,0 m'yi aşmaz. Koridor ve dar geçişler gibi özel geometrilerde nihai mesafe, standardın ilgili maddesindeki tüm kriterler karşılaştırılarak projede netleştirilir.
Asma tavan üstü veya yükseltilmiş döşeme altı gibi görünmeyen (gizli) hacimlerde, hacmin yüksekliği, içerdiği yanıcı malzeme miktarı ve TS EN 12845'in ilgili istisna şartlarına uyup uymadığına göre ayrı sprinkler koruması gerekip gerekmediği proje aşamasında değerlendirilir; "görünmüyor, tehlike yok" varsayımıyla bu hacimler atlanmaz.
Tablodaki değerler genel referanstır; nihai yerleşim, hidrolik hesap raporu ve proje çizimiyle netleşir.
Madde 8 — Boru Şebekesi ve Hidrolik Hesap
Boru şebekesi, tehlike sınıfına göre belirlenen işletme alanındaki en olumsuz sprinkler grubunun (en uzak/en yüksek kotta olan) aynı anda gerekli tasarım yoğunluğunu ve debiyi sağlayabileceği şekilde hidrolik olarak hesaplanır. Hesap; boru çapı, sürtünme kaybı, yükseklik farkı ve sprinkler K-faktörü birlikte değerlendirilerek yapılır ve bir hidrolik hesap raporu ile belgelenir.
- Boru malzemesi ve çapı, ilgili boru standardına uygun, korozyona dayanıklı ve basınç sınıfına uygun seçilir
- Ana besleme hattından en uzak sprinklere kadar olan basınç kaybı hesaba dahil edilir
- Kuru borulu sistemlerde, su yerine hava/azot basıncı altındaki hat için ayrıca hava kaçağı ve doldurma süresi hesabı yapılır (bkz. Madde 9)
- Boru askı ve destek aralıkları, boru çapına ve dolu boru ağırlığına göre projede belirlenir
Sismik Önlemler ve Korozyon Koruması
- Türkiye'nin deprem bölgelerinde, boru şebekesi ve askı sistemi, ilgili deprem yönetmeliği (TBDY) kapsamında mekanik tesisatın sismik davranışına yönelik hükümlere göre değerlendirilir; büyük çaplı ana hatlarda ve bina derz/hareket derzi geçişlerinde esnek bağlantı (sismik loop/fleks bağlantı) kullanımı proje bazında belirlenir
- Deprem sonrası, boru hattı ve askı sisteminde görünür hasar (eğilme, kopma, sızıntı) kontrolü yapılmadan sistem güvenilir kabul edilmez; büyük bir sismik olay sonrası sistem geneli gözden geçirilir
- Boru malzemesi, bulunduğu ortamın korozyon riskine göre seçilir: standart iç mekanlarda galvanizli veya siyah boru, nem/tuz oranı yüksek ortamlarda (otopark, yüzme havuzu çevresi, deniz kenarı tesisler) epoksi kaplamalı boru veya paslanmaz çelik sprinkler bileşenleri tercih edilir
- Korozif ortamlarda kullanılan sprinkler kafaları, üreticinin ilgili ortam için sertifikalandırdığı korozyona dayanıklı (örn. wax-coated, paslanmaz) tipte seçilir
Madde 9 — Sistem Tipleri (Islak, Kuru, Ön Tepkili, Deluge)
| Sistem Tipi | Çalışma Prensibi | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Islak Borulu (Wet Pipe) | Boru hattı sürekli su ile dolu; sprinkler patladığında anında su akışı başlar | Donma riski olmayan tüm standart hacimler (en yaygın tip) |
| Kuru Borulu (Dry Pipe) | Boru hattı basınçlı hava/azot ile dolu; sprinkler patladığında hava boşalır, alarm vanası açılır, su ardından gelir | Donma riski olan alanlar (soğuk depo, dış mekan, ısıtılmayan çatı arası) |
| Ön Tepkili (Pre-Action) | Su hatta ancak hem algılama sistemi hem sprinkler tetiklendiğinde girer; yanlışlıkla su boşalmasına karşı ek güvenlik | Veri merkezi, arşiv, değerli ekipman/malzeme alanları |
| Deluge | Sprinklerler açık ağızlıdır (ısıya duyarlı eleman yok); ayrı bir algılama sistemi tetiklendiğinde tüm bölgeye aynı anda su boşalır | Yüksek hızlı yangın yayılım riski olan alanlar (yanıcı sıvı, özel proses riski) |
Madde 10 — Alarm Vana İstasyonu
Her sprinkler zonu, TS EN 12259-2/-3'e uygun bir alarm vana istasyonu üzerinden beslenir. Alarm vana istasyonu; su akışını mekanik olarak algılayan bir alarm çanı/motoru, elektriksel akış anahtarı (flow switch, yangın algılama paneline sinyal iletimi için), basınç göstergeleri ve test/drenaj bağlantılarını içerir.
- Su akışı algılandığında hem sahada duyulabilir mekanik/elektrikli alarm hem de yangın algılama paneline elektriksel sinyal iletilmelidir (bkz. Madde 16)
- Alarm vana istasyonu, kolay erişilebilir, yeterli aydınlatmalı ve donmaya karşı korumalı bir pompa/vana dairesinde konumlandırılır
- Her istasyon üzerinde zon tanım etiketi bulunur; hangi bina bölümünü beslediği açıkça görünür olmalıdır
Madde 11 — Kontrol Vanaları ve Bölge (Zon) Sınırları
Her sprinkler zonu, izleme kontaklı (monitörlü) bir ana kontrol vanası ile ayrı ayrı izole edilebilir olmalıdır; bu, bakım veya arıza durumunda tüm sistemin değil yalnızca ilgili bölümün devre dışı kalmasını sağlar.
| Tehlike Sınıfı | Bir Alarm Vana Grubunun Azami Kapsama Alanı |
|---|---|
| Light Hazard | ~10.000 m² |
| Ordinary Hazard | ~12.000 m² |
| High Hazard (Proses) | ~9.000 m² |
Farklı tehlike sınıflarına ait alanlar, ayrı alarm vana istasyonlarından beslenir ve mümkün olduğunca yangına en az 60 dakika dayanıklı yapı elemanlarıyla birbirinden ayrılır. Zon sınırlarının bina kompartmanlarıyla uyumlu olması, bir bölgedeki sistem arızasının tüm binayı korumasız bırakmamasını sağlar.
Tablodaki azami alanlar, standardın üst sınırıdır; pratikte bir alarm vana grubunun fiilen kapsadığı alan çoğunlukla bina kompartman sınırlarıyla (yangın bölmesi, kaçış senaryosu, kullanım amacı farkı) daha küçük parçalara bölünür. Bir zonun yalnızca standardın izin verdiği azami alanı doldurmak amacıyla, bina kompartman mantığını göz ardı ederek büyük tutulması doğru bir tasarım yaklaşımı değildir.
Madde 12 — Su Kaynağı ve Depolama
Su kaynağı; şehir şebekesi, statik su deposu, tabii kaynak veya basınçlı tank olabilir. Kaynak, tehlike sınıfına göre belirlenen debiyi ve süreyi, sistemin en olumsuz işletme senaryosunda kesintisiz sağlayabilmelidir.
| Tehlike Sınıfı | Tipik Su Kaynağı Süresi |
|---|---|
| Light Hazard | ~30 dakika |
| Ordinary Hazard | ~60 dakika |
| High Hazard (Proses/Depolama) | ~90 dakika ve üzeri (depolama tipine göre artabilir) |
Depo suyla besleniyorsa, besleme kaynağı tankı azami ~36 saat içinde tamamen doldurabilecek kapasitede olmalıdır; bu, art arda gelen olaylarda tankın makul sürede yeniden hazır hale gelmesini sağlar. Depo iç yüzeyi ve donanımı korozyona karşı korunmalı, düzenli su devir-daim/kalite kontrolü ile durgun su birikimi önlenmelidir. Deprem bölgelerinde tank temeli ve bağlantı boruları için sismik önlemler proje kapsamında değerlendirilir.
Madde 13 — Pompa İstasyonu
Pompa seti, TS EN 12259-12'ye uygun olarak tasarlanır ve sistemin ihtiyacı olan basınç ile debiyi, tekil bir arıza durumunda dahi karşılayabilecek yedeklilikte kurulur.
| Pompa Bileşeni | Görev |
|---|---|
| Jokey Pompa | Küçük sızıntı/basınç düşüşlerini karşılayarak ana pompaların gereksiz devreye girmesini önler |
| Ana Pompa (Elektrikli) | Sistemin normal işletme koşulunda tam debi ve basıncı sağlar |
| Yedek Pompa (Elektrikli veya Dizel) | Ana pompanın veya şebeke gücünün devre dışı kaldığı durumda devreye girer |
İki pompalı sistemlerde her pompa, tek başına sistemin tam debi ve basınç ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede seçilir. Üç pompalı sistemlerde, her pompa sistemin azami debi ihtiyacının en az %50'sini karşılayabilmelidir; şebeke elektriğine bağımlı olmayan en az bir dizel pompa bulunması, güç kesintisi senaryolarına karşı önerilir/proje risk sınıfına göre değerlendirilir. Pompa çıkışındaki azami basınç, ekipman ve boru bağlantılarında normal işletmede ~12 bar'ı aşmayacak şekilde sınırlandırılır.
- Pompa dairesi sıcaklığı, donmayı önleyecek şekilde asgari ~5°C'nin üzerinde tutulur; gerekiyorsa ısıtıcı ve havalandırma tesis edilir
- Pompa emiş hattı, kavitasyonu (cavitation) önleyecek şekilde tasarlanır; mevcut emiş net pozitif basma yüksekliğinin (NPSH mevcut), pompa üreticisinin gerektirdiği değerin (NPSH gerekli) üzerinde olduğu proje hesabıyla doğrulanır
- Pompa kontrol paneli, bulunduğu ortama uygun koruma sınıfına (IP derecesi) sahip olmalı ve şebeke/algılama sinyaliyle otomatik devreye alma fonksiyonunu güvenilir şekilde yerine getirmelidir
Madde 14 — Basınç Şartları ve Test/Drenaj Bağlantıları
Her alarm vana istasyonunda, sistemin gerçek işletme koşulunu simüle eden bir test/drenaj bağlantısı (test hattı) bulunur; bu hat, periyodik pompa performans testlerinde ve alarm fonksiyon testlerinde kullanılır. Basınç göstergeleri, pompa emme/basma hatlarında ve her zon kontrol vanası girişinde bulunmalıdır. Sistem basıncı, hem sprinklerin çalışma basıncı alt sınırını hem de boru/ekipmanın azami basınç sınırını proje boyunca sağlayacak şekilde tasarlanır.
Test ve drenaj suyunun tahliye edileceği güzergah (yağmur suyu drenajı, saha drenajı veya uygun bir başka tahliye noktası), test sırasında binayı veya çevresini su baskınına maruz bırakmayacak şekilde projede gösterilir. Drenaj boru çapı, tahliye edilecek debiye göre projede belirlenir; sahada yaygın uygulamada ana tahliye (main drain) hattı için asgari ~50 mm çap kullanılır, ancak kesin çap sistemin debisine göre hesaplanır.
Madde 15 — Yüksek Tehlike Depolama (HHS) İçin Özel Şartlar
Yüksek raf veya yığın depolama alanlarında (HHS), tasarım yoğunluğu ve işletme alanı yalnızca zemin alanına göre değil; depolama yüksekliği, raf tipi (kapalı/açık raf, geçirgen/geçirgen olmayan), depolanan malzemenin yanma sınıfı ve ambalaj tipine göre belirlenir. Belirli yükseklik ve risk sınıfının üzerindeki depolama alanlarında, tavan sprinklerine ek olarak raf-içi sprinkler (in-rack sprinkler) veya ESFR sprinkler sistemi gerekebilir.
Madde 16 — Diğer Sistemlerle Entegrasyon
| Entegre Sistem | Etkileşim |
|---|---|
| Yangın Algılama ve Alarm Sistemi | Alarm vana istasyonundaki akış anahtarı sinyali, yangın algılama paneline iletilir ve genel alarm/cause-and-effect senaryosunu tetikler (bkz. ForumCAD Yangın Algılama ve Alarm Sistemi Teknik Şartnamesi) |
| HVAC / Duman Tahliye | Sprinkler tetiklenmesi, ilgili bölgede duman tahliye fanlarının ve damperlerin devreye girmesini tetikleyebilir |
| Elektrik Tesisatı | Pompa seti için özel besleme hattı ve otomatik devreye alma (ATS) entegrasyonu |
| Bina Otomasyonu / BMS | Pompa çalışma durumu, basınç ve vana konumlarının merkezi izlenmesi |
Madde 17 — Montaj Toleransları
| Uygulama | Tolerans / Şart |
|---|---|
| Sprinkler-tavan (deflektör) mesafesi | Standardın ilgili maddesine göre, tipik dar bir aralıkta (proje/üretici verisiyle netleşir) |
| Sprinkler-duvar mesafesi | Tehlike sınıfına göre azami aralığın yarısını aşmayacak şekilde, standarda uygun |
| Boru askı/destek aralığı | Boru çapına ve dolu ağırlığa göre projede belirlenir |
| Zon kontrol vanası erişimi | Engelsiz, açıkça etiketli, kolay ulaşılabilir konumda |
Madde 18 — Devreye Alma Testleri ve Kabul Kriterleri
| Test / Kontrol | Kabul Kriteri |
|---|---|
| Hidrostatik boru testi | Standartta öngörülen basınç ve sürede sızıntı olmaması |
| Akış anahtarı (flow switch) testi | Test hattından su akıtılarak alarmın hem sahada hem panelde doğru tetiklendiğinin doğrulanması |
| Pompa performans testi | Her pompanın tasarım debi/basınç eğrisini karşıladığının ölçülerek doğrulanması |
| Otomatik devreye alma testi (yedek pompa) | Ana pompa/şebeke arızası simülasyonunda yedek pompanın otomatik devreye girmesi |
| Zon vana izleme testi | Vana kapatıldığında izleme sinyalinin panelde doğru gösterilmesi |
| Kuru/ön tepkili sistemlerde hava/azot sızıntı testi | Belirlenen sürede kabul edilebilir basınç düşüşünün aşılmaması |
| Boru içi temizlik kontrolü | Kabul öncesi boru hattı içinde pas, kaynak curufu veya yabancı madde bulunmadığının doğrulanması (gerekiyorsa yıkama/flushing sonrası) |
Madde 19 — Periyodik Bakım ve Test
| Bakım Kalemi | Önerilen Periyot |
|---|---|
| Vana konumu ve basınç göstergesi kontrolü | Haftalık |
| Jokey pompa çalışma kontrolü | Haftalık |
| Ana/yedek pompa çalıştırma testi (yük altında) | Aylık |
| Alarm vana / akış anahtarı fonksiyon testi | Üç aylık |
| Su kaynağı/depo seviye ve kalite kontrolü | Üç aylık |
| Tam pompa performans testi | Yıllık |
| Sprinkler kafası genel görsel kontrolü (korozyon, boya, engel) | Yıllık |
| Kapsamlı sistem revizyonu (pompa iç kontrolü, vana iç muayenesi, örnekleme sprinkler fonksiyon testi) | Beş yıllık (veya üretici/standart öngörülü süre) |
Sprinkler kafalarının işletme ömrü üretici verisine ve ortam koşullarına göre değişir; korozif olmayan standart iç mekan koşullarında uzun yıllar güvenilir kalabilirken, korozif ortamlarda (bkz. Madde 8) bu süre belirgin şekilde kısalabilir. Belirli bir kullanım süresini dolduran sprinklerlerin, üretici veya ilgili standardın öngördüğü örnekleme testi/değiştirme programına tabi tutulması, kapsamlı sistem revizyonunun bir parçasıdır.
Madde 20 — İş Güvenliği
- Boru hattı üzerinde çalışmadan önce ilgili zon kontrol vanası kapatılıp kilitlenip etiketlenir (lockout-tagout); sistem basınçsızlaştırılmadan bağlantı açılmaz.
- Pompa dairesinde elektrik panosu üzerinde çalışmadan önce ilgili devre kesici kapatılıp etiketlenir.
- Yükseklikte çalışma gerektiren sprinkler/boru montajlarında uygun KKD ve iskele/platform kullanılır.
- Devreye alma testleri sırasında, su boşalmasının bina kullanıcılarını veya hassas ekipmanı etkilemesini önlemek üzere ilgili alanlar önceden bilgilendirilir ve koordine edilir.
- Dizel yedek pompa testleri sırasında egzoz gazı tahliyesi ve yakıt güvenliği kurallarına uyulur.
Madde 21 — Garanti Şartları
| Kapsam | Garanti Süresi / Sorumluluk |
|---|---|
| Pompa seti (elektrikli/dizel) | Üretici garantisine göre, tipik 2 yıl |
| Sprinkler kafaları ve alarm vana istasyonu | Üretici garantisine göre, tipik 2 yıl |
| Boru şebekesi ve işçilik | 2 yıl, uygulayıcı firma sorumluluğunda |
Kritik yedek parça listesi ve tedarik süreleri teslim dosyasında belirtilir. Sahada yaygın uygulamada, her sprinkler tipi/sıcaklık sınıfı için asgari birkaç adet yedek sprinkler kafası ve gerekli özel montaj anahtarı bina içinde bulundurulur; pompa için en az bir set mekanik salmastra/conta stoğu önerilir. Kesin adetler, sistem büyüklüğüne ve proje risk sınıfına göre teslim dosyasında somut olarak belirtilir.
Madde 22 — Teslim Belgeleri
- As-built proje çizimi (sprinkler yerleşimi, boru güzergahı, zon sınırları)
- Hidrolik hesap raporu (tehlike sınıfı, tasarım yoğunluğu, işletme alanı, pompa eğrisi karşılaştırması)
- Pompa performans test tutanakları
- Tüm bileşenlerin TS EN 12259 serisi uygunluk belgeleri
- Hidrostatik test ve devreye alma test tutanakları
- Su kaynağı/depo kapasite hesabı
- Kullanım ve bakım kılavuzu (Türkçe)
- İşveren/yapı yönetimine yönelik temel sistem kullanım eğitimi verilir ve teslim tutanağına eklenir
Madde 23 — Reddedilme Kriterleri
- TS EN 12259 serisine uygunluk belgesi sunulmayan bileşen kullanımı
- Hidrolik hesap raporu olmadan, keyfi aralıklarla yapılmış sprinkler yerleşimi
- Tehlike sınıfı ile tasarım yoğunluğu/işletme alanı arasında tutarsızlık (proje hesabının varsayılan sınıfı karşılamaması)
- İzleme kontaklı olmayan zon kontrol vanası
- Tekil arızada tüm sistemi devre dışı bırakan, yedeksiz (tek) pompa seti
- Boyanmış veya orijinal ürün dışı sprinkler kafası kullanımı
- Yüksek raflı depolama alanında raf içi/ESFR ihtiyacı değerlendirilmeden yapılan standart tavan sprinkler tasarımı
- Akış anahtarı sinyali yangın algılama paneline bağlanmamış alarm vana istasyonu
- Pompa performans testi yapılmadan geçici kabul talebi
- Su kaynağı süresi, tehlike sınıfının gerektirdiği asgari süreyi karşılamayan depo/kaynak tasarımı
Madde 24 — Sistem Güvenilirlik Değerlendirmesi (Kritik Tesisler İçin)
Veri merkezi, yüksek tehlike depolama (HHS) veya üretimin durması yüksek maliyetli sonuçlar doğuran kritik üretim tesisleri gibi projelerde, standart tasarım ve kabul sürecine ek olarak bir sistem güvenilirlik/risk değerlendirmesi (örneğin FMEA — Hata Türü ve Etkileri Analizi benzeri bir yöntemle) yapılması değerlendirilir. Bu değerlendirme; tek nokta arıza noktalarını (single point of failure), pompa/su kaynağı yedekliliğinin gerçek senaryolarda yeterliliğini ve sistemin farklı arıza kombinasyonlarında sağladığı koruma seviyesini ortaya koyar.
Bu değerlendirme TS EN 12845'in standart bir zorunluluğu değildir; işveren talebine, sigorta şartına veya tesisin kritiklik düzeyine göre proje kapsamına özel olarak eklenir ve sonuçları teslim dosyasına dahil edilir.
Yangın Söndürme / Sprinkler Sistemi Projeniz mi Var?
Tehlike sınıflandırması, hidrolik hesap ve pompa seti tasarımı için bize ulaşın.
WhatsApp ile İletişime Geç